حوزه علمیه کوچک ما

الامام ُ الرضا علیه السلام: رَحِمَ اللّهُ عَبدًا أحیاء أمرَنا . فَقُلتُ لَهُ : فَکَیفَ یُحیی أمرَکُم ؟ قالَ : یَتَعَلَّمُ عُلومَنا و یُعَلِّمُهَا النّاسَ ، فَإِنَّ النّاسَ لَو عَلِموا مَحاسِنَ کَلامِنا ، لاَتَّبَعونا

حوزه علمیه کوچک ما

الامام ُ الرضا علیه السلام: رَحِمَ اللّهُ عَبدًا أحیاء أمرَنا . فَقُلتُ لَهُ : فَکَیفَ یُحیی أمرَکُم ؟ قالَ : یَتَعَلَّمُ عُلومَنا و یُعَلِّمُهَا النّاسَ ، فَإِنَّ النّاسَ لَو عَلِموا مَحاسِنَ کَلامِنا ، لاَتَّبَعونا


۳۲ مطلب در دی ۱۳۹۴ ثبت شده است

سه شنبه, ۲۹ دی ۱۳۹۴، ۰۳:۴۴ ب.ظ

معجم شماره 10

خلاصه صفحه 50 تا 100 جلد پنجم مجمع البحرین

 

( دلف )

دَلَفَ : دَلْفاً و دَلَفاً و دُلُوفاً و دَلِیفاً و دَلَفَاناً : مانند مرد دست و پاى بسته راه رفت و گامهاى نزدیک بهم برداشت

 دَلْف: دلیر ، دلاور ، قهرمان

فِی حَدِیثِ عَلِیٍّ علیه السلام « فَدَلَفَتْ رَاحِلَتُهُ کَأَنَّهَا ظَلِیمٌ ».

من الدَّلِیفُ والدُّلُوفُ وهو المشی الروید ، یقال دَلَفَ الشیخ : إذا مشى وقارب الخطو.

ودَلَفَتِ الکتیبة فی الحرب : أی تقدمت.( به پیش رفت)

و « أبو دَلَفٍ » بفتح اللام ـ قاله الجوهری .

 

( دنف )

دَنِفَ : ج أَدْنَاف: دَنَفاً المریضُ : بیمارى مریض سخت و نزدیک به مرگ شد ، آنکه بیمارى وى را رها نکند
دَنَف : مص ، بیمارى سنگین و همیشگى .

مُدْنِف : [ دنف ]: مشرف به مرگ ، کسیکه در حال جان کندن است .

فِی حَدِیثِ مِنْ أَخْطَأَ وَقْتَ الصَّلَاةِ « إِنَّمَا الرُّخْصَةُ لِلنَّاسِی وَالْمَرِیضِ وَالْمُدْنِفِ ». أی المثقل فی المرض ، من الدَّنَفِ بالتحریک وهو المرض الملازم ، یقال دَنِفَ المرض کفرح : ثقل ، وأَدْنَفَهُ المرض وأَدْنَفَ هو

فهو مُدْنِفٌ. ومدنف یتعدى و لا یتعدى.

ورجل دَنَفٌ وامرأة دَنَفٌ یستوی فیه المذکر والمؤنث والتثنیة والجمع.

قال المطرزی فی مغربه : أَدْنَفَ المریض ودَنِفَ : ثقل بالمرض ودنا من الموت.

وأَدْنَفَهُ المرض : أثقله.

 

 ( ذرف )

- ذَرَفَ : ذَرْفاً و ذَرِیفاً و ذُرُوفاً و ذَرَفَاناً و تَذْرَافاً الدمعُ : اشک روان شد

- دَمْع : ج دُمُوع و أَدْمُع : اشک چشم
- تِ العَینُ دَمْعَها : چشم اشک ریخت
- ذَرَفَاناً : به کندى و آهسته راه رفت .

- ذَرَّفَ : تَذْرِیفاً و تَذْرِفةً و تَذْرَافاً الدمعَ : اشک ریخت .

فِی الْحَدِیثِ « ذَرَفَتْ عَیْنَاهُ ».

وَفِی الدُّعَاءِ « صَلِّ عَلَى مُحَمَّدٍ کُلَّمَا ذَرَفَتْ عَیْنٌ ».

یقال ذَرَفَتِ العین تَذْرِفُ ذَرْفاً بالسکون وذَرَفاً بالتحریک من باب ضرب : إذا سال دمعها.

و المَذَارِفُ : المدامع.( مَذَارِف : [ ذرف ]: مجراى اشکها)

وَفِی حَدِیثِ عَلِیٍّ علیه السلام « وَقَدْ ذَرَّفْتُ عَلَى السِّتِّینَ » . أی زدت علیها قلیلا.

ویقال ذَرَّفَ بالتشدید ، ومنه یقال ذَرَّفَ على المائة تَذْرِیفاً : أی زاد علیها.

 

( رأف )

رَأْفَ : رَأْفَةً به : به او مهربانى بسیار کرد .

رَؤُوف : [ رأف ]: مهربان ، بسیار مهربان

قوله [ 24 / 20 ] الرَّءُوفُ : شدید الرحمة.

و الرَّأْفَةُ أرق من الرحمة ، ولا تکاد تقع فی الکراهة ، والرحمة قد تقع فی الکراهة ، للمصلحة.

و الرَّءُوفُ : من أسمائه تعالى ، وهو الرحیم بعباده ، العطوف علیهم بألطافه.

و رَأَفْتُ بالرجل أَرْأَفُ رَأْفَةً.

وَ فِی الدُّعَاءِ « رَءُوفُ بِالْمُؤْمِنِینَ ». أی رحیم بهم.

و منه الوالد الرَّءُوفُ.

 

( رجف )

رَجَفَ: به معنی زلزله و اضطراب شدید است و دریا را رجّاف گویند براى اضطراب و حرکت شدید موج‏ها

الْمُرْجِفُون: براى جنگ آماده شدند

مرجف به معنى اضطراب آور است و مراد از آن کسانى اند که با نشر دروغ مردم را مضطرب و ناراحت مى‏کردند.

أَراجیف[ رجف ]:خبرهاى دروغ و گوناگون که اصل و پایه اى ندارد، دروغ‏هاى وحشت آور است

قوله تعالى ( فَأَخَذَتْهُمُ الرَّجْفَةُ ) [ 7 / 78 ] یعنی الزلزلة الشدیدة ، وقیل الصاعقةقوله ( یَوْمَ تَرْجُفُ الرَّاجِفَةُ ) [ 79 / 6 ] فسرت بالنفخة الأولى التی تموت فیها الخلائق ، وهی صیحة عظیمة مع اضطراب کالرعدة ترجف عندها الجبال والأرض.( روزى که لرزنده بلرزد)

قوله ( وَ الْمُرْجِفُونَ فِی الْمَدِینَةِ ) [ 33 / 60 ] أی فی الأخبار المضعضعة لقلوب المسلمین عن سراة النبی صلى الله علیه واله ، یقولون : هزموا وقتلوا.

وأصله من الرَّجْفَةِ وهی الزلزلة لکونه خبرا متزلزلا غیر ثابت.

ومنه « الأَرَاجِیفُ الملفقة » واحد ها الأَرْجَافُ.

و رَجَفَ الشیء من باب قتل : تحرک واضطرب.

ویقال أَرْجَفُوا فی الشیء أی خاضوا فیه.

«حتى تغیب الشمس فى الرجّاف» تا آفتاب در دریا فرو رود.

 

( ردف )

رِدْف : ج أَرْدَاف : تابع ، پیرو ، آنکه پشت سر سواره دو ترکه سوار شده باشد ، مسئولیت کار بد ، پایان هر چیزى

قوله ( تَتْبَعُهَا الرَّادِفَةُ ) [ 79 / 7 ] یرید بها النفخة الثانیة بعد النفخة الأولى.

قوله ( رَدِفَ لَکُمْ ) [ 27 / 72 ] أی رَدِفَکُمْ بمعنى تبعکم وجاء بعدکم.( ردف به معنى نزدیکى است یعنى بعض از آن چه مى‏خواهد به شما نزدیک شده است، رَدِفَ به معنى تابع است)

قوله : مُرْدِفِینَ [ 8 / 9 ] بکسر الدال وفتحها ، فعلى الأول معناه متبعین بعضهم لبعض ، أو متبعین للمؤمنین یحفظونهم.

وأصله مُرْتَدِفِینَ أی مستدبرین.

والارْتَدَافُ : الاستدبار. یقال : أتینا فلانا فَارْتَدَفْنَاهُ أی أخذناه من ورائه أخذا.

ورَدِفْتُهُ : لحقته وتبعته.

وصلاة مُتَرَادِفَةٌ أی متتابعة.

والتَّرَادُفُ : التتابع. وتعاونوا علیه وتَرَادَفُوا بمعنى (بهم یارى کردند)

ورَدِفْتُهُ بالکسر : إذا رکبت خلفه.

و الرِّدْفُ بالکسر : الراکب خلف الراکب.

ومثله الرَّدِیفُ. تقول : أَرْدَفْتُهُ إِرْدَافاً وارْتَدَفْتُهُ فهو رَدِیفٌ.

واسْتَرْدَفْتُهُ : سألته أن یُرْدِفَنِی. والرِّدْفُ : الکفل والعجز.

و الرِّدْفَان : اللیل والنهار.

 

 ( رفف )

رفرف :به معنی فرشها و مفرد آن رفرفه است.

الرَّفْرَاف‏- [رفرف‏]: لوحهائى از چوب که بر روى سقف یا بر سر درب خانه قرار دهند تا از نفوذ باران بداخل خانه جلوگیرى شود.

قوله تعالى ( رَفْرَفٍ خُضْرٍ ) [ 55 / 76 ] قیل : الرَّفْرَفُ : ریاض الجنة.

وقیل : هی البسط ، والجمع رَفَارِفُ وقرئ مُتَّکِئِینَ على رَفَارِفَ ورَفْرَفَ الطائرُ : إذا حرک جناحه حول الشیء یرید أن یقع علیه. (پرنده بالهاى خود را گشود و حرکت کرد)

ومنه الْحَدِیثُ « یَدُ اللهِ فَوْقَ رَأْسِ الْحَاکِمِ ، تُرَفْرِفُ بِالرَّحْمَةِ ، فَإِذَا خَافَ وَکَلَهُ اللهُ إِلَى نَفْسِهِ ».

وَمِنْهُ « کُلْ مِنَ الطُّیُورِ مَا رَفَ » أَیْ حَرَّکَ جَنَاحَیْهِ وَلَا تَأْکُلْ مَا صَفَّ ..

و الرَّفّ : شبه الطاق ، والجمع رُفُوفٌ.

ومنه الْحَدِیثُ « الرَّجُلُ یُصَلِّی عَلَى الرَّفِّ الْمُعَلَّقِ بَیْنَ حَائِطَیْنِ ».

و الرَّفْرَافُ : طائر ، وهو خاطف ظله.( شتر مرغ نر که نام دیگر آن (خَاطِفُ ظِلِّهِ) مى‏باشد)

 

 ( زخرف )

زُخْرُف : ج زَخَارِف : زر ، زیبائى آن چیز ؛ « زُخْرُفُ الکَلَامِ »: سخنان بیهوده و باطل ؛ « زُخْرُفَ الأَرْضِ»: انواع و رنگهاى گیاهان زمین . اسم مفعول آن (مزخرف)

قوله تعالى ( أَخَذَتِ الْأَرْضُ زُخْرُفَها ) [ 10 / 24 ] أی زینتها.

والزُّخْرُفُ : الذهب ، ثم جعلوا کل مزین زُخْرُفاً.

قال تعالى ( أَوْ یَکُونَ لَکَ بَیْتٌ مِنْ زُخْرُفٍ ) [ 17 / 93 ] أی من ذهب.

وقوله ( زُخْرُفَ الْقَوْلِ ) [ 6 / 112 ] یعنی الباطل المزین.

الزُّخْرُفُ : الحسن.

 

 ( زرف )

أَزْرَفَ : إزْرَافاً [ زرف ]: به پیش رفت ، در گریختن و مانند آن شتاب کرد

زَرَافِیّ و زُرَافِى و زَرَائِف ( ح ): زرافه یا شتر گاو پلنگ .

أَزْرَفَ فی المشی : أسرع.

والزَّرَافَةُ ـ على ما نقل ـ بفتح الزای وضمها مخففة الراء : دابة حسنة ، طویلة الیدین ، قصیرة الرجلین ، رأسها کرأس الإبل وقرنها کقرن البقر ، وجلدها کجلد النمر ، وقوائمها وأظلافها کالبقر ، وذنبها کذنب الظبی ، لیس لها رکب فی رجلیها ، إنما رکبتاها فی یدیها ، وهی إن مشت قدمت الرجل الیسرى والید الیمنى خلاف ذوات الأربع کلها ، فإنها تقدم الید الیمنى والرجل الیسرى ، ویقال لها بالفارسیة ( شتر گاو پلنگ ) (1).

 

 ( زلف )

«زلف زلفاً و زلیفاً: تقدّم و تقرب» نزدیک و مقدّم گشتن است.

قوله تعالى ( وَأُزْلِفَتِ الْجَنَّةُ لِلْمُتَّقِینَ ) [ 26 / 90 ] أی قربت وأدنیت من أهلها بما فیها من النعیم.) بهشت به پرهیزکاران نزدیک شد (

قوله ( وَأَزْلَفْنا ثَمَّ الْآخَرِینَ ) [ 26 / 64 ] أی جمعناهم فی البحر حتى غرقوا.

ومنه « المُزْدَلِفَةُ ».( در اثر نزدیکى به مکه مزدلفه گفته‏اند)

لیلة الازْدِلَافِ أی الاجتماع ویقال أَزْلَفْنَاهُمْ أی قربناهم من البحر حتى أغرقناهم فیه.

و الزُّلْفَةُ : الطائفة من اللیل ، والجمع زُلَفٌ وزُلَفَاتٌ.( زُلَف : ساعت یا زمان آغاز شب و روز)

 

( سقف )

سقف : جمع آن سُقُوف, طاق , بام خانه , مسکن , طاق زدن , سقف دار کردن

سَقِیفَة : ج سَقَائِف : هر لوحه یا سنگ پهنى که با آن بتوان سقف ساخت ، هر ساختمان سقف دارى که در آن بالکن آشکار و مانند آن سازند ، رشته ى باریک و دراز از طلا و یا نقره ، دنده ى شتر

قوله تعالى ( وَالسَّقْفِ الْمَرْفُوعِ ) [ 52 / 5 ] یرید به السماء.

والسَّقْفُ للبیت ، والجمع سُقُوفٌ کفلس وفلوس.

و سُقُفٌ بضمتین ، ومنه ( سُقُفاً مِنْ فِضَّةٍ ) [ 43 / 33 ].

والسَّقِیفَةُ : الصفة کالساباط.

ومنه « سَقِیفَةُ بنی ساعدة » فعیلة بمعنى مفعولة ، وهی صُفَّة لها سقفٌ کانت مجمع الأنصار ، ودار ندوتهم لفصل القضایا ، والجمع سَقَائِفُ.

 

( شغف )

شَغَفَ : حب ، شیفتگی ، عشق ، دلباختگی ، محبت ، دلدادگی

شَغَف : مص ، نهایت مرحله ى عشق

مَشْغُوف : مفعول شغف ، عاشق بى قرار ، دلباخته .

قوله تعالى ( قَدْ شَغَفَها حُبًّا ) [ 12 / 30 ] أی أصاب حبه شَغَافَ قلبِهَا ، کما تقول کبده

والشَّغَافُ : غلاف القلب وهی جلدة دونه کالحجاب.

ویقال : هو حبة القلب وهی علقة سوداء فی صمیمه.

وشَغَفَ قلبَهُ الهوى شَغْفاً من باب نفع والاسم الشَّغَفُ بفتحتین.

وفلان مَشْغُوفٌ بفلانة أی ذهب به الحب إلى أقصى المذاهب.

 

 ( صرف )

صَرَّف : تَصْرِیفاً (صرافى کرد، بعضى کلمات را از کلماتى دیگر ساخت، فروخت، جارى کرد،

تَصریفُ: مدیریت ، اداره کردن ، کنترل ، تدبیر

اسم الفاعل :صَیْرَفِیٌ ، اسم مبالغه: صَرَّافٌ

قوله تعالى ( ثُمَ صَرَفَکُمْ عَنْهُمْ لِیَبْتَلِیَکُمْ ) [ 3 / 152 ] أی کف معونته عنکم فغلبوکم لیمتحن صبرکم.

قوله ( فَما تَسْتَطِیعُونَ صَرْفاً وَلا نَصْراً ) [ 25 / 19 ] أی حیلة ولا نصرة.

ویقال لا یستطیعون أن یصرفوا عن أنفسهم عذاب الله ولا انتصارا من الله.

والصَّرْفُ : التوبة ، یقال لا یقبل منه صَرْفٌ ولا عَدلٌ أی توبة وفدیة ، أو نافلة فریضة.

قوله ( وَ تَصْرِیفِ الرِّیاحِ ) [ 2 / 146 ] أی تحویلها من حال إلى حال جنوبا وشمالا ودبورا وصباء وسائر أجناسها.( بادها را از یکسو به سوى دیگر وزانید )
قوله ( نُصَرِّفُ الْآیاتِ ) [ 6 / 105 ] أی نکررها تارة من جهة المقدمات العقلیة ، وتارة من جهة الترغیب والترهیب وتارة من جهة التنبیه والتذکیر بأحوال المتقدمین.

وَفِی الْحَدِیثِ « لَوْ تَفَرَّثَتْ کَبِدُهُ عَطَشاً لَمْ یَسْتَسْقِ مِنْ دَارِ صَیْرَفِیٍ ».

هو من صَرَفْتُ الدینارَ بالذهب : بعته.( پول را تغییر و تبدیل نمود ، صرافى کرد)

و اسم الفاعل ( صَیْرَفِیٌ ).و صَرَّافٌ للمبالغة.

والصَّیْرَفِیّ : المحتال المتصرف فی الأمور.

وصَرْفُ الدهرِ : حدثانه ونوائبه.

والجمع صُرُوفٌ کفلس وفلوس.

وصَرْفُ الحدیثِ : تزیینه بالزیادة فیه.

والصِّرْفُ بالکسر : الشراب الذی لم یمزج.

 

( صفف )

صَفَا : صَفْواً و صَفَاءً و صُفوّاً [ صفو ] : خوشحال و با صفا شد
صَافَة : ج صَافَّات صَوَافَّ [ صفف ]: در یک صف ایستاده.

مَصَف : ج مَصَافّ [ صفّ ]: صف و ردیف ، صف جنگ ، دستگاه حروف چینى چاپ

قوله تعالى ( وَعُرِضُوا عَلى رَبِّکَ صَفًّا ) [ 18 / 48 ] أی صفوفا ویؤدى الواحد عن الجمع ، ویجوز أن یکون کلهم صفا واحدا.

قوله ( فَاذْکُرُوا اسْمَ اللهِ عَلَیْها صَوافَ ) [ 22 / 36 ] أی صفت قوائمها للنحر ، وقرىء « صَوَافِنَ » وإن کان أصل هذا الوصف للخیل.

والصَّفّ واحد الصُّفُوفِ. وصَفَ الشیءَ صَفّاً من باب قتل فهو مَصْفُوفٌ.

والصُّفَّةُ من البیت جمعها صُفَفٌ مثل غرفة وغرف.

والصُّفَّةُ : سقیفة فی مسجد رسول الله صلى الله علیه وآله کانت مسکن الغرباء والفقراء.

وَمِنْهُ « أَهْلُ الصُّفَّةِ » مِنَ الْمُهَاجِرِینَ لَمْ یَکُنْ لَهُمْ مَنَازِلُ وَلَا أَمْوَالٌ.

و المَصَفّ بفتح المیم : الموقف فی الحرب.(مَصَف : ج مَصَافّ [ صفّ ]: صف و ردیف ، صف جنگ ، دستگاه حروف چینى چاپ )

والصَّفْصَافُ بالفتح شجر معروف ، وهو شجر الخلاف بلغة الشام.( صفصاف : بید , درخت بید)

 

 ( ضعف )

ضَعَف : ناتوانى ، سستى خرد و رأى .

ضَعِیف : ج ضِعَاف و ضُعَفَاء و ضَعَفَة و ضَعْفَى : ناتوان

قوله تعالى ( فَأُولئِکَ هُمُ الْمُضْعِفُونَ ) [ 30 / 39 ] قال المفسر : هو التفات حسن کأنه قال : فأولئک الذین یریدون وجه الله بصدقاتهم هم المضعفون ، فهو أمدح لهم من أن یقول فأنتم المضعفون ، والضمیر الراجع إلى ما محذوف أی هم المضعفون به.

قوله ( سَفِیهاً أَوْ ضَعِیفاً ) [ 2 / 282 ] قیل الضَّعِیفُ أی فی العقل بأن کان صبیا أو کبیرا لا یعقل.

وعلى هذا فَالضَّعِیفُ : الأبله.

وفلانٌ ضَعِیفٌ مُضْعِفٌ ، یعنی ضعیفا فی بدنه مضعفا فی دابته.

والضِّعْفُ فی کلام العرب : المثل فما زاد ، ولیس بمقصور على المثلین.

والمُسْتَضْعَفُ هو الذی لا یستطیع حیلة الکفر فیکفر ، ولا یهتدی سبیلا إلى الإیمان کالصبیان ومن کان من الرجال مثل عقول الصبیان مرفوع القلم عنهم.

 

( طفف )

طَف : مصدر،ج طُفُوف:جهت ، کنار رودخانه ، دامنه کوه ،داخل خانه،آنچه که بر روى زمین آمده باشد

طَفَّف: کوتاهی کرد ،سخت گرفت ،مضایقه کرد ، محدودیت ایجاد کرد

مُطَفِّف: کم فروش

قوله تعالى ( وَیْلٌ لِلْمُطَفِّفِینَ ) [ 83 / 1 ] وهم الذین لا یوفون الکیل والوزن.( مُطَفِّفِینَ : کم فروش ها)

قیل لهم ذلک لأنهم لا یستوفون إلا الشیءَ الطَّفِیفَ القلیل.

و التَّطْفِیفُ هو نقصان المکیال وأن لا یملأه.

و الطَّفُ : ساحل البحر وجانب البر.

ومنه الطَّفُ: الذی قتل فیه الحسین علیه السلام ، سمی به لأنه طرف البر مما یلی الفرات.

 

 ( عجف )

أَعْجَف : مصدرش عَجْفَاء ، جمعش عِجَاف [ عجف ]: لاغر، ضعیف ؛ « نَصْلٌ اعْجَفُ »: پیکان باریک .

عَجْفَاء : ج عِجَاف : مؤنث ( الأَعْجَف ) است

قوله تعالى ( یَأْکُلُهُنَّ سَبْعٌ عِجافٌ ) [ 12 / 43 ] العِجَافُ بالکسر : الإبل التی بلغت فی الهزال النهایة ، جمع أَعْجَف. (.... گاو نر لاغر)

و الأَعْجَفُ : المهزول ، والأنثى عَجْفَاءُ والجمع عِجَافٌ بالکسر على غیر القیاس.

قال الجوهری : لأن أفعل فعلاء لا یجمع على فعال ، ولکنهم بنوه على سمان ، والعرب قد تبنی الشیء على ضده.

والمسنتون العِجَافُ : الضعاف من الجوع.

وَفِی الْحَدِیثِ « لَا تُضَحِّ فِی العَجْفَاءِ ».

أی الضعیفة المهزولة من العَجَفِ بالتحریک وهو الهزال.

یقال عَجِفَ الفرسُ من باب تعب : ضعف ، ومن باب قرب لغة.

 

( عزف )

عَزْف : مص ، صداى دایره زنگى، دف ، « عَزْفُ الریاح »: صداى وزش بادها .

عَزَفَ: به تنگ آمد ، خسته شد ، زده شد ، متنفر شد ، ملول شد ، فرسوده شد ، امتناع کرد ، ابا کرد ، صرف ‌ نظر کرد ، منصرف شد

عَزَّفَ : عَزْفاً و عَزِیفاً : صدا درآورد ، آواز خواند

فِی الْحَدِیثِ « إِنَّ اللهَ قَدْ بَعَثَنِی لِأَمْحَقَ الْمَعَازِفَ وَالْمَزَامِیرِ ».

المَعَازِفُ : هی آلات اللهو یضرب بها ، الواحد عَزْفٌ روایة عن العرب ، وإذا أفرد المِعْزَفُ بکسر المیم فهو نوع من الطنابیر یتخذه أهل الیمن ، کذا نقل عن المغرب.

وفی النهایة : العَزْفُ اللعب بالمعازف ، وهی الدفوف وغیرها مما یضرب بها.

والعَزْفُ ـ کفلس ـ : واحد المَعَازِفِ على غیر القیاس. والعَازِفُ : اللاعب.

و عَزَفَ عَزْفاً من باب ضرب وعَزِیفاً لعب بالمعازف.(عَزَّفَ : عَزْفاً و عَزِیفاً : صدا درآورد ، آواز خواند)

وَفِی خَبَرِ حَارِثَةَ « عَزَفَتْ نَفْسِی عَنِ الدُّنْیَا ». أی عافتها وکرهتها ، وَرُوِیَ « عَزَفْتُ نَفْسِی ». بضم التاء أی منعتها وصرفتها. 

۰ نظر ۲۹ دی ۹۴ ، ۱۵:۴۴
مدیریت حوزه
دوشنبه, ۲۸ دی ۱۳۹۴، ۰۴:۴۸ ب.ظ

معجم شماره 9

خلاصه صفحه50 تا 100 جلد سوم مجمع البحرین

  

( رشد )

 رُشْد : راستى و درستى در راه حق، این واژه ضد ( الغَیّ ) است

قوله تعالى : ( فَإِنْ آنَسْتُمْ مِنْهُمْ رُشْداً فَادْفَعُوا إِلَیْهِمْ أَمْوالَهُمْ ) ، الرُّشْدُ هو خلاف العمى والضلال

رَشَدَ یَرْشُدُ ِارْشَادُ

 

( رصد )

الرَّصَدُ : الطریق

رَاصِد : ج رُصَّد و رَصَد : فا ، دیده بان ، پاسبان، نگهبان ، شیر

ومنه قَوْلُهُ علیه السلام « ثَلَاثَمِائَةِ دِرْهَمٍ أَرْصَدَهَا لِشِرَاءِ خَادِمٍ ». أی حفظها

 بالمرصاد:  در کمین او نشست

قوله تعالى : ( إِنَّ جَهَنَّمَ کانَتْ مِرْصاداً )

 

( رغد )

رَغد : رفاه ، ناز و نعمت ، فراوانی ، راحتی ، آسایش ، خوشی ، تمکن

قوله تعالى : ( رَغَداً ) أی کثیرا واسعا بلا عناء

 

( رفد )

رِفَد :کمک ، یاری ، حمایت ، پشتیبانی، عطا

قوله تعالى : ( بِئْسَ الرِّفْدُ الْمَرْفُودُ ) أی بئس العطاء المعطى

و منه : أَرْفَدَهُ، الإرفاد، و الِاسْتِرْفَادُ (ای الاستعانة)

 

( رکد )

رَکَدَ : رُکُوداً الماءُ أو الریحُ : آب یا باد ساکن و آرام شد 

قوله تعالى : ( رَواکِدَ عَلى ظَهْرِهِ ) أی سواکن

وَفِی الْحَدِیثِ « نَهَى أَنْ یُبَالَ فِی الْمَاءِ الرَّاکِدِ »

 

( زبد )

زبد : کره , روغن, کف 

قوله تعالى : ( فَاحْتَمَلَ السَّیْلُ زَبَداً ) أی رفعه.

« الزَّبْدُ » بسکون الباء : الرفد والعطاء ومِنْهُ « نَهَى عَنْ زَبْدِ الْمُشْرِکِینَ »

 

( سدد )

سَدِید : [ سدّ ]: محکم و استوار و حق طلب .

قوله تعالى : ( وَقُولُوا قَوْلاً سَدِیداً ) السَّدِیدُ من القول : السلیم من خلل الفساد

و قوله : ( وَجَعَلْنا مِنْ بَیْنِ أَیْدِیهِمْ سَدًّا وَمِنْ خَلْفِهِمْ سَدًّا )، « سَدُّ ذی القرنین »

وَفِی الْحَدِیثِ عَنْ أَمِیرِ الْمُؤْمِنِینَ علیه السلام « سَدِّدْ وَقَارِبْ » ومعناه اقتصد فی الأمور کلها

 

( سرمد )

سَرْمَدٌ : أی طویل

قوله تعالى : ( قُلْ أَرَأَیْتُمْ إِنْ جَعَلَ اللهُ عَلَیْکُمُ النَّهارَ سَرْمَداً إِلى یَوْمِ الْقِیامَةِ ) الآیة السَّرْمَدُ کفرقد الدائم المستمر الذی لا ینقطع

( سند )

 سند ، آنچه که به آن استناد شود

سَنَدَ : سُنُوداً الیهِ : بر او اعتماد کرد 

سَند شعبی:  پشتوانه مردمی ، تکیه ‌ گاه مردمی

قوله تعالى : ( کَأَنَّهُمْ خُشُبٌ مُسَنَّدَةٌ ) هو وصف للمنافقین

 

( شرد )

شَرَد فرار کرد ، گریخت ، متواری شد ، پا به فرار گذاشت ، گمراه شد ، سرگردان شد

شَرَدَ : شَرْداً و شُرُوداً و شُرَاداً و شِرَاداً : رمید 

قوله تعالى : ( فَشَرِّدْ بِهِمْ مَنْ خَلْفَهُمْ ) والتَّشْرِیدُ : الطرد والتفریق

 

( شید )

أشادَ: تحسین کرد ، ستود ، تجلیل کرد ، تحسین ‌ برانگیز دانست ، تشویق کرد ، خوب توصیف کرد .

قوله تعالى : ( قَصْرٍ مَشِیدٍ )

وَفِی الْحَدِیثِ « إِنَّ الْإِمَامَةَ خَصَّ اللهُ بِهَا إِبْرَاهِیمَ علیه السلام وَأَشَادَ بِهَا ذِکْرَهُ ».

 

( صدد )

صَدَّ : صَدّاً و صُدُوداً [ صدّ ] عنهُ : از او روى گردانید 

قوله تعالى : ( إِذا قَوْمُکَ مِنْهُ یَصِدُّونَ )

 

( صعد )

صعد : بلند کردن , بلندتر کردن , بالا بردن

قوله : ( إِلَیْهِ یَصْعَدُ الْکَلِمُ الطَّیِّبُ ) أی یقبله

قوله تعالى : ( فَتَیَمَّمُوا صَعِیداً طَیِّباً ) أی ترابا نظیفا. والصَّعِیدُ : التراب الخالص الذی لا یخالطه سبخ ولا رمل

والصَّعُودُ خلاف الهَبُوطِ

 

( صفد )

صَفَد : ج أَصْفَاد : بند و ریسمان

قوله تعالى : ( مُقَرَّنِینَ فِی الْأَصْفادِ )

صَفَدَهُ یَصْفِدُهُ صَفْداً

 

( صلد )

صَلَدَ: سفت و سخت

تِ الأرضُ :  زمین سفت و سخت شد .

قوله تعالى : ( فَتَرَکَهُ صَلْداً )

وَفِی حَدِیثِ صِفَاتِ الْمُؤْمِنِ « أَصْلَبُ مِنَ الصَّلْدِ »

رَجُلٌ صَلْد : مرد بخیل 

 

۰ نظر ۲۸ دی ۹۴ ، ۱۶:۴۸
مدیریت حوزه
يكشنبه, ۲۷ دی ۱۳۹۴، ۰۳:۵۹ ب.ظ

معجم شماره 8

خلاصه صفحه 40 تا 100 جلد دوم مجمع البحرین

 

 (حسب)

حسَب: آن چیز را شمرد

حسِب: آن چیز را گمان کرد

قوله تعالى : ( یَحْسَبُهُمُ الْجاهِلُ أَغْنِیاءَ مِنَ التَّعَفُّفِ ) أی یظنهم.

قوله : ( وَیَرْزُقْهُ مِنْ حَیْثُ لا یَحْتَسِبُ ) أی من حیث لا یظن

قوله : ( حَسْبُنَا اللهُ وَنِعْمَ الْوَکِیلُ ) أی کَافِینَا

قوله ( الشَّمْسُ وَالْقَمَرُ بِحُسْبانٍ ) أی یجریان فی منازلهما بحساب معلوم عنده

قوله : ( وَکَفى بِاللهِ حَسِیباً ) هو على أربعة أوجه : کافیا ، وعالما ، ومقتدرا ، ومُحَاسِباً. 

و منه : احتساب، حِسبَة، حَسَب، محاسبة

 

(داب)

بمعنی: عادت، خو و خصلت

قوله تعالى : ( کَدَأْبِ آلِ فِرْعَوْنَ )

من دَأَبَ فی العمل بمعنی در آن کار کوشید و خسته شد

قوله : ( سَبْعَ سِنِینَ دَأَباً ) أی جدا فی الزراعة ومتابعة أی تَدْأَبُونَ دَأْباً.

قوله : ( وَسَخَّرَ لَکُمُ الشَّمْسَ وَالْقَمَرَ دائِبَیْنِ ) أی یَدْأَبَانِ فی سیرهما

وَفِی الْحَدِیثِ : « صَلَاةُ اللَّیْلِ دَأْبُ الصَّالِحِینَ » أی عادتهم وشأنهم

وفِی وَصْفِ عَلِیِّ بْنِ الْحُسَیْنِ (ع) » الدَّائِبِ : المجتهد فی العبادات

والدَّائِبَانِ : اللیل والنهار.

 

(ربب)

الرَّبّ: اسم الله تعالی

رَبّ بمعنی مالک، سید، صاحب، منعم

قوله تعالى : ( رَبُ الْمَشْرِقَیْنِ وَرَبُ الْمَغْرِبَیْنِ ) المراد مالکهما ومدبرهما.

قوله : ( أَمَّا أَحَدُکُما فَیَسْقِی رَبَّهُ خَمْراً ) أی سیده

وَفِی الدُّعَاءِ « وَأَعُوذُ بِکَ مِنْ وَلَدٍ یَکُونُ عَلَیَ رَبّاً »أی متعلیا علی وقاهرا لی.

الجمع: أرباب، رُبوب

قوله : ( وَالرَّبَّانِیُّونَ ) وقال الطبرسی : الذی یُرَبِّی أمر الناس بتدبیره وإصلاحه.

قوله : ( وَکَأَیِّنْ مِنْ نَبِیٍّ قاتَلَ مَعَهُ رِبِّیُّونَ کَثِیرٌ ) ویقال « رِبِّیُّونَ » نسبة إلىالرِّبَّةِ بمعنى الجماعة

الرُّبَّى بمعنی: نعمت و احسان

 

(رقب)

رَقَبَ بمعنی منتظر شد

قوله ( فَارْتَقِبْ یَوْمَ تَأْتِی السَّماءُ بِدُخانٍ مُبِینٍ )

الرَّقِیبُ : الحافظ ، فعیل بمعنى فاعل. ومنه قوله تعالى : ( ما یَلْفِظُ مِنْ قَوْلٍ إِلَّا لَدَیْهِ رَقِیبٌ عَتِیدٌ )

وَفِی الْحَدِیثِ : « مِنْ صِفَاتِ أَهْلِ الدِّینِ قِلَّةُ الْمُرَاقَبَةِ لِلنِّسَاءِ »أی قلة النظر إلیهن.

الرَّقَبَةِ بمعنی گردن، کنایه از خود انسان، أَعْتِقْ رَقَبَةً : أعتق عبدا أو أمة.

وَفِی الْحَدِیثِ : « احْفَظْ لِسَانَکَ تَسْلَمْ وَلَا تَحْمِلِ النَّاسَ عَلَى رِقَابِنَا ».کأنه یعنی القتل وما یقرب منه مما فیه الضرر.

 

(رکب)

رَکِبَ بمعنی سوار شد

قوله : ( فَمِنْها رَکُوبُهُمْ ) یعنی ما یَرْکَبُونَ

رَکَّبَ الشّی ءَ : آن چیز را درهم آمیخت و ترکیب کرد

قوله : ( فِی أَیِّ صُورَةٍ ما شاءَ رَکَّبَکَ )

رُکْباناً جمع رَاکِبٍ

قوله : ( فَما أَوْجَفْتُمْ عَلَیْهِ مِنْ خَیْلٍ وَلا رِکابٍ ) الإبل التی تحمل القوم

قوله : ( وَالرَّکْبُ أَسْفَلَ مِنْکُمْ ) هو جمع رَاکِبٍ کصاحب وصحب

قوله : ( حَبًّا مُتَراکِباً ) أراد به السنبل.

و منه: رُکوب، مَرکَب، راکِب، رَکوبَة، رِکبَة

 

(رهب)

رَهِبَ بمعنی ترسید

تَرَهَّبَ بمعنی راهب شد

قوله : ( تُرْهِبُونَ بِهِ عَدُوَّ اللهِ ) أی تخوفونهم

قوله : ( وَاضْمُمْ إِلَیْکَ جَناحَکَ مِنَ الرَّهْبِ ) أی من أجل الرَّهْبِ وهو الخوف

الرُّهْبانُ جمع رَاهِبٍ (تارک دنیا)

الرَّهْبَانِیَّةُ : تَرَهُّبُهُمْ فی الجبال والصوامع وانفرادهم عن الجماعة للعبادة ، ومعناها الفعلة المنسوبة إلى الرَّاهِبِ وهو الخائف. قوله : ( وَرَهْبانِیَّةً ابْتَدَعُوها)

وَفِی الْخَبَرِ : « لَا رَهْبَانِیَّةَ فِی الْإِسْلَامِ ».

وَفِی حَدِیثِ وَصْفِ الْمُؤْمِنِینَ : « رُهْبَانِ اللَّیْلِ أُسْدِ النَّهَارِ » أی متعبدون باللیل من خوف الله تعالى ، شجعان فی النهار بمجاهدة النفس والشیطان.

 

(ریب)

رَیب بمعنی شک

قوله : ( ذلِکَ الْکِتابُ لا رَیْبَ فِیهِ  قوله : ( وَإِنْ کُنْتُمْ فِی رَیْبٍ ) أی فی شک. وَفِی الْحَدِیثِ الْمَشْهُورِ : « دَعْ مَا یُرِیبُکَ إِلَى مَا لَا یُرِیبُکَ ».

قوله تعالى : ( رَیْبَ الْمَنُونِ ) أی حوادث الدهر

قوله : ( إِنِ ارْتَبْتُمْ ) أی شککتم

قوله : ( مِمَّا تَدْعُونا إِلَیْهِ مُرِیبٍ ) أی موقع فی الرَّیْبَةِ

الرِّیبَةُ : الاسم من الرَّیْبِ ، وهی التهمة والظنة.

وَفِی حَدِیثِ فَاطِمَةَ (ع) : « یُرِیبُنِی مَا أَرَابَهَا » أی یسؤنی ما یسؤها ویزعجنی ما

 

(سبب)

سَبَب بمعنی علت، وسیله

سَبَّ : به او دشنام داد

سَبَّبَ الأَمْرَ : سبب آن کار شد

قوله : ( وَآتَیْناهُ مِنْ کُلِّ شَیْءٍ سَبَباً ) أی وصلة یتبلغ بها فی التمکن من أقطار الأرض.

قوله : ( ثُمَّ أَتْبَعَ سَبَباً ) أی طریقا موصلا إلیه.

قوله : ( أَسْبابَ السَّماواتِ ) أی أبوابها.

قوله : ( فَلْیَرْتَقُوا فِی الْأَسْبابِ ) أی فلیصعدوا فی الأسباب التی توصلهم إلى السماء.

وَفِی حَدِیثِ الْوَلَدِ مَعَ وَالِدِهِ « وَلَا تَسْتَسِبَ لَهُ » أی لا تعرضه لِلسَّبِ وتجبره إلیه

وَفِی حَدِیثِ النَّبِیِّ (ص) : « کُلُ سَبَبٍ وَنَسَبٍ یَنْقَطِعُ إِلَّا سَبَبِی وَنَسَبِی » فسر النسب بالولادة والسَّبَبُ بالزوج ، وأصله من السَّبَبُ الحبل الذی یتوصل به إلى الماء.

السَّبَّابَةُ : (انگشت سبابه) مأخوذة من السَّبِ لأنها یشار بها عند السَّبِ.

 

(شرب)

شَرِبَ بمعنی نوشید

قوله : ( فَشَرِبُوا مِنْهُ ) أی کرعوا من النهر بأفواههم

قوله تعالى : ( وَأُشْرِبُوا فِی قُلُوبِهِمُ الْعِجْلَ ) أی خالط قلوبهم

قوله : ( لَها شِرْبٌ وَلَکُمْ شِرْبُ یَوْمٍ مَعْلُومٍ ) الشِّرْبُ الحظ والنصیب من الماء.

قوله : ( وَلَهُمْ فِیها مَنافِعُ وَمَشارِبُ ) جمع « مَشْرَبٍ » وهو موضع الشُّرْبِ

الشَّرَابُ (نوشیدنی) : ما یُشْرَبُ من المائعات والفاعل « شَارِبٌ » والجمع « شَارِبُونَ ».

الشَّارِبُ (بمعنی ریش): الشعر الذی یسیل على الفم ، والجمع « شَوَارِبُ »

وَ منه : شُرب، الْمَشْرَبَةُ

 

(شعب)

شَعَبَ بمعنی شکافت، پراکنده کرد

شعب القومُ: آن قوم پراکنده شدند

قوله تعالى : ( شُعُوباً وَقَبائِلَ ) الشُّعُوبُ : واحدها « شَعْبٌ » أعظم القبائل (ایل بزرگ)

شُعبَة (بمعنی شاخه)، قوله : ( ظِلٍّ ذِی ثَلاثِ شُعَبٍ ) وَفِی الْحَدِیثِ : « الْحَیَاءُ شُعْبَةٌ مِنَ الْإِیمَانِ ».

شِعب: الطریق فی الجبل (شکاف میان دو کوه)، والجمع « شِعَابٌ » و « شِعْبُ أبی طالب » بمکة مکان مولد النبی (ص).

و منه: شُعَیب، شَعْبَانُ

۰ نظر ۲۷ دی ۹۴ ، ۱۵:۵۹
مدیریت حوزه
شنبه, ۲۶ دی ۱۳۹۴، ۰۹:۰۳ ق.ظ

معجم شماره 7

خلاصه صفحه 57 تا 100 جلد اول مجمع البحرین

 

( بلا )

بمعنی آزمود ، امتحان کرد .

قوله تعالى : ( إِنَّ هذا لَهُوَ الْبَلاءُ الْمُبِینُ ) أراد به الاختبار و الامتحان 

وبَلَاهُ بالخیر أو الشر یَبْلُوهُ بَلْواً ، و ابْتَلَاهُ بمعنى : امتحنه. 

ویقال الْبَلَاءُ على ثلاثة أوجه : نعمة ، واختبار ، و مکروه. 

والْبَلَاءُ یکون حسنا وسیئا 

قوله تعالى : ( یَوْمَ تُبْلَى السَّرائِرُ ) أی تختبر السرائر فی القلوب 

« لَا تَبْتَلِنَا إِلَّا بِالَّتِی هِیَ أَحْسَنُ ». أی لا تمتحنا ولا تختبرنا إلا بالتی هی أحسن. 

و منه الْبَلِیَّةُ و الْبَلْوَى و الْبَلَاءُ واحد ، والجمع : الْبَلَایَا.

 

( بها )

بمعنی زیبا و نیکو شدن، بالیدن

فِی الْحَدِیثِ : « یَتَبَاهَوْنَ بِأَکْفَانِهِمْ » ـ بفتح الهاء ـ أی یتفاخرون بها 

و فِیهِ : « إِنَّ اللهَ لَیُبَاهِی بِالْعَبْدِ الْمَلَائِکَةَ »

و الْبَهَاءُ : الحسن و الجمال ، یقال : « بَهَاءُ الملوک » أی هیئتهم وجمالهم 

 

( تلا )

بدنبال او رفت 

عنه : او را رها کرد و یارى نکرد 

قوله : ( وَالْقَمَرِ إِذا تَلاها ) أی تبعها فی الضیاء 

قوله : ( یَتْلُونَهُ حَقَ تِلاوَتِهِ ) قیل : یتبعونه. 

و « تَلَوْتُ الکتاب تِلَاوَةً »

و منه  : التَّالِی ، تَالٍ ، تِلْوٌ

 

( ثنا )

(بدون مد) بمعنی به معناى دو تا دو تا ، دو نفر دو نفر

ثانِیَ اثْنَیْنِ أی أحد اثْنَیْنِ 

( مِنَ الضَّأْنِ اثْنَیْنِ ) عَنَى الْأَهْلِیَّ وَالْجَبَلِیِ 

وسُمی القرآن مَثَانِیَ لأن الأنباء والقصص تُثَنَّى فیه ، أو لاقتران آیة الرحمة بآیة العذاب. 

و فی الحدیث « صلاة اللیل مَثْنَى مَثْنَى» أی رکعتان رکعتان.

و منه : الثُّنْیَا ، الِاسْتِثْنَاءُ، الْمُسْتَثْنَى، ثَانٍ و الثَّنَوِیَّةُ

و « الثَّنِیَّةُ من الأسنان » جمعها:  ثَنَایَا  و  ثَنَایَاتٌ

 

( جرا )

[جری] ‏الماءُ: آب روان شد، -  الشَّی‏ءِ: قصد آن چیز را کرد، - على الأَلسُن: آن چیز بر سر زبانها افتاد، شایع شد،- بِهِ العَمَلُ: آن کار به مقتضاى خود انجام شد،-

قوله تعالى : ( حَمَلْناکُمْ فِی الْجارِیَةِ ) یعنی السفینة 

قوله : ( فَالْجارِیاتِ یُسْراً ) هی السفن تَجْرِی فی الماء جریا سهلا 

وفِی الْحَدِیثِ : « إِذَا مَاتَ ابْنُ آدَمَ انْقَطَعَ عَمَلُهُ إِلَّا مِنْ ثَلَاثٍ ».وعد منها الصدقة الْجَارِیَةَ ، أی الدارة المستمرة غیر المنقطعة کالوقف

و منه : الْجَارِی، الْجَرَیَانِ ، الْجَارِیَةُ، مَجْرَى، مُجَارَاةُ، تَتَجَارَى، أَجْرَى 

 

( جفا )

در جاى خود قرار نگرفت، -  صَاحِبَهُ: از دوست خود روى گردان شد، - عَلیه کذا: آن چیز بر او گران و سنگین شد،- . این واژه ضد (واصَلَهُ و آنَسَهُ) است.

قوله تعالى : ( تَتَجافى جُنُوبُهُمْ عَنِ الْمَضاجِعِ ) أی ترفع و تنبو عن الفرش 

والْجُفَاءُ ـ بالضم والمد ـ : الباطل. 

وفِی حَدِیثِ الْمَسْبُوقِ بِالصَّلَاةِ : « إِذَا جَلَسَ یَتَجَافَى وَلَا یَتَمَکَّنُ مِنَ الْقُعُودِ ».أی یرتفع عن الأرض 

و « تَجَافُوا عن الدنیا » أی تباعدوا عنها واترکوها لأهلها. 

و منه : جَفَوْتُهُ، والْجَفَاوَةُ، وَالْجَفَاءُ

 

( حبا )

نزدیک شد؛  - هُ کذا وَ بِکذا: چیزى به او بخشید.

فِی الْحَدِیثِ : « إِنَّ أَوَّلَ حِبَائِکَ الْجَنَّةُ ».أی عطاؤک 

ومنه « بیع الْمُحَابَاةِ » وهو أن یبیع شیئا بدون ثمن مثله 

وفِی الْحَدِیثِ : « الْعَقْلُ حِبَاءٌ مِنَ اللهِ وَالْأَدَبُ کُلْفَةٌ ». یرید أن العقل موهبیّ و الأدب کسبیّ 

و منه : حَبَى یَحْبِی حَبْیاً، الْحَبْوَةِ، حِبَاءٌ

 

( حرا )

بمعنی قصد و طلب کردن

قوله تعالى : ( فَأُولئِکَ تَحَرَّوْا رَشَداً ) أی طلبوا الحق. 

ومنه الْحَدِیثُ : « لَا تَتَحَرَّوْا بِالصَّلَاةِ طُلُوعَ الشَّمْسِ وَغُرُوبَهَا ».أی لا تقصدوا بها ذلک. 

و فِی الْحَدِیثُ : « التَّحَرِّی یُجْزِی عِنْدَ الضَّرُورَةِ ».أعنی طلب ما هو الأحرى فی الاستعمال فی غالب الظن. 

و منه : الْحَرُورِیُ، حِرَاءَ، التَّحَرِّی 

۱ نظر ۲۶ دی ۹۴ ، ۰۹:۰۳
مدیریت حوزه
پنجشنبه, ۲۴ دی ۱۳۹۴، ۱۰:۰۵ ق.ظ

معجم شماره 6

خلاصه صفحه 1 تا 50 جلد ششم مجمع البحرین

  

( جحم )

معنی: آتش را بر افروخت

قوله تعالى : ( لَتَرَوُنَ الْجَحِیمَ ) هو اسم من أسماء النار ،

والجَاحِمُ : المکان الشدیدة الحرارة.

وأَجْحَمَ عن الشیء : کف عنه ، مثل

 

( جذم )

معنی چیزِی را با شتاب برِدن

والأَجْذَمُ : مقطوع الید.

وجَذِمَتِ الیدُ من باب تعب : قُطِعَتْ.

وَفِی الْحَدِیثِ « مَنْ نَکَثَ صَفْقَةَ الْإِمَامِ جَاءَ إِلَى اللهِ أَجْذَمَ ».

وَفِی الْخَبَرِ « مَنْ تَعَلَّمَ الْقُرْآنَ ثُمَّ نَسِیَهُ لَقِیَ اللهَ وَهُوَ أَجْذَمُ » قیل : الأَجْذَمُ هنا مقطوع الید.

والجُذَامُ بالضم : داء معروف ویظهر معه یبس الأعضاء وتناثر اللحم

 

 ( جرثم )

معنی: اصل یا ریشه هر چیز

فِی الْحَدِیثِ « مَنْ أَرَادَ أَنْ یَتَقَحَّمَ جَرَاثِیمَ جَهَنَّمَ فَلْیَقُلْ فِی الْجَدِّ بِرَأْیِهِ ». الجَرَاثِیمُ جمع جُرْثُومَة ، وجُرْثُومَة الشییء بالضم فالسکون أصله ، والمراد قعر جهنم وأسفلها. 

 

( جشم )

معنی: سنگینی یا کار سنگین

فِی الدُّعَاءِ « وَلَمْ یُجَشِّمْنَا إِلَّا یُسْراً »

التَّجَشُّمِ وهو التکلف على مشقة.

 

 ( جمم )

معنی:مقداری بسیار از هر چیز

قوله تعالى : ( تُحِبُّونَ الْمالَ حُبًّا جَمًّا ) أی کثیرا ، والجَمُ بالفتح والتشدید الکثیر.

وکبش أَجَمُ : لا قرن له ، والأنثى جَمَّاءُ ، والجمع جُمٌ.

وَفِی حَدِیثِ الْحَقِّ تَعَالَى « لَا یُجَاوِزُنِی ظُلْمُ ظَالِمٍ وَلَوْ نَطْحَةٌ مَا بَیْنَ الْقَرْنَاءِ إِلَى الْجَمَّاءِ ». یعنی التی لا قرن لها.

والجُمَّةُ : الشعر المتدلی البالغ المنکبین

 

 ( جهم )

معنی:با قیافه عبوس روبرو شدن

فِی الْحَدِیثِ « عَظِّمُوا أَصْحَابَکُمْ وَلَا یَتَجَهَّمُ بَعْضُکُمْ بَعْضاً » أی لا یکلح بعضکم فی وجه بعض من قولهم

 

 ( حزم )

معنی: غصه را در سینه نگه داشتن

فِی الْحَدِیثِ « الْحَزْمُ مَسَاءَةُ الظَّنِّ » لعل المعنى أن الحَازِمَ هو الذی یسیء الظن بغیره إلى أن یعرف أحواله ، وربما یشهد لذلک وَقَوْلُهُعلیه‌السلام« اخْبُرْ تَقْلِهِ ».

وَفِی الْحَدِیثِ « الْحَزْمُ فِی الْقَلْبِ ، وَالرَّحْمَةُ وَالْغِلَظُ فِی الْکَبِدِ ، وَالْحَیَاءُ فِی الرِّئَةِ ».

   

 ( حطم )

معنی: ویران کردن-شکستن

قوله تعالى : ( لَوْ نَشاءُ لَجَعَلْناهُ حُطاماً ) [ 56 / 65 ] أی فتاتا والحُطَامُ : ما یحطم من عیدان الزرع إذا یبس.

قوله : ( وَما أَدْراکَ مَا الْحُطَمَةُ ) [ 104 / 5 ] الْحُطَمَةُ : اسم من أسماء النار ، وهی التی تحطم العظم وتأکل اللحم حتى تهجم على القلوب. (و تو چه میدانی آن شکننده چیست؟)

وَفِی الْحَدِیثِ « زَوَّجَ رَسُولُ اللهِ صلى‌الله‌علیه‌وآلهفَاطِمَةَ علیها‌السلامعَلَى دِرْعٍ حُطَمِیَّةٍ تَسْوَى ثَلَاثِینَ دِرْهَماً »

 

 ( حلقم )

معنی: بریدن گلو

قوله تعالى ( إِذا بَلَغَتِ الْحُلْقُومَ ) [ 56 / 83 ] هو بضم الحاء : الحلق ، ومیمه زائدة ، والجمع حَلَاقِیم بالیاء ، وحذفها تخفیف.

 

 ( حمم )

معنی: گدازه

قوله تعالى ( وَلا یَسْئَلُ حَمِیمٌ حَمِیماً ) [ 70 / 10 ] أی قریب قریبا.

والحَمِیمُ : القریب فی النسب. (نزدیک-صمیمی)

والحَمِیمُ : الماء الحار الشدید الحرارة یسقى منه أهل النار أو یصب على أبدانهم. (آب بسیار داغ)

قوله ( وَظِلٍّ مِنْ یَحْمُومٍ ) [ 56 / 43 ] الیَحْمُومُ : الدخان. والیَحْمُومُ : الأسود البهیم

والحَمَّات ـ بالفتح والتشدید ـ : جمع حَمَّةـ بالفتح والتشدید أیضا : العیون الحارة التی یستشفى بها الأعلاء والمرضى.

وما ذکر فِی الْحَدِیثِ « أَنَّ مَاءَ الْحَمَّامَاتِ نَهَى النبی صلى‌الله‌علیه‌وآلهأَنْ یُسْتَشْفَى بِهَا ».

والحِمَامُ بالکسر والتخفیف : الموت. وبالفتح والتشدید : الموضع المعد للاغتسال والحَمَّامَات جمعه.

وَقَوْلُهُ علیه‌السلام« مَاءُ الْحَمَّامِ سَبِیلُهُ سَبِیلُ الْمَاءِ الْجَارِی إِذَا کَانَ لَهُ مَادَّةٌ »

 

۰ نظر ۲۴ دی ۹۴ ، ۱۰:۰۵
مدیریت حوزه
چهارشنبه, ۲۳ دی ۱۳۹۴، ۰۸:۳۱ ق.ظ

معجم شماره 5

 خلاصه صفحه 1 تا 50 جلد چهارم مجمع البحرین

 

( أرز )

یأرز=جمع می شود، آرام می گیرد.

«إِنَّ الْإِسْلَامَ لَیَأْرِزُ إِلَى الْمَدِینَةِ کَمَا تَأْرِزُ الْحَیَّةُ إِلَى جُحْرِهَا »

وقوله « ولا یَأْرِزُ من ثمرها شیئا » أی لا ینقص. 

والأَرَزَةُ بفتح الراء : شجر الأرزن

والمَأْرَزُ : الملجأ.

 

( أزز )

الأَزِّ : تحریک کرد و به کاری واداشت.

قوله تعالى : ( أَنَّا أَرْسَلْنَا الشَّیاطِینَ عَلَى الْکافِرِینَ تَؤُزُّهُمْ أَزًّا ) [ 19 / 83 ]  أی تزعجهم إزعاجا 

وَ فِی الْحَدِیثِ « أَجِدُ فِی بَطْنِی أَزّاً أَوْ ضَرَبَاناً »  أراد بالأَزِّ التهیج والغلیان الحاصل فی بطنه .

 

( برز )

برِزَ:  پس از پنهان شدن آشکار گردید 

قوله تعالى : ( وَتَرَى الْأَرْضَ بارِزَةً ) [ 18 / 47 ] أی ظاهرة لیس فیها مستظل ولا متفیأ

بارز: متمایز، آشکار 

و البَرْزَةُ من النساء : زنیکه برتر باشد در عفاف و عقل

و منه : المُبَارَزَةُ، البُرُوز ، بَرْزُ  ، بَارِز ، الإِبْرِیزُ، تَبْرِیزاً

 

( جلز )

فِی الْحَدِیثِ « حَدَّثَنِی بَعْضُ جَلَاوِزَةِ السَّوَادِ بِکَذَا »

و الجَزَاز  آنچه هنگام چیده شدن بر زمین بیافتد مثل مو و میوه و پشم گوسفند.

الجَلَاوِزَةُ جمع جِلْوَاز بالکسر : رنگهای تیره

 

( جوز )

جاز: یعنی عفو میکند یا می گذرد از چیزی

قوله تعالى : ( نَتَجاوَزُ عَنْ سَیِّئاتِهِمْ ) [ 46 / 16 ] أی نصفح عنها 

و الجِنَازَةُ: تابوت و کسانی که بدنبال تابوت حرکت میکنند.

التَّجَاوُزِ عن الشیء

و أَجَزْتُ العقدَ : عقد جایز و نافذ قراردادم، عقد را تایید کردم.

جَوْزُ کل شیء :وسط هر چیزی

 وسطه. ومنه : حَدِیثُ عَلِیٍّ علیه السلام « إِنَّهُ قَامَ مِنْ جَوْزِ اللَّیْلِ یُصَلِّی »./

و المُحَاجَزَة : الممانعة. مانع شدن

و منه: مَجَازاً، جَوْزَهُ،أَجْوَازُ، تَجَوَّزْ، الْجَوْزَاءِ ، الْجَائِزَةِ

 

( حزز )

الحَزَازَةُ (و جع فی القلب من غیظ) : دردی از غیظ و خشم در دلش

/واحْتَرَزْتُ : أی از او حذر کردم

وَ فِی الدُّعَاءِ « اللهُمَّ اجْعَلْنَا فِی حِرْزٍ حَارِزٍ » : قلعه استوار و محکم

 

( حفز )

وحَفَزَهُ : او را از پشت هل داد

الحَنِیرَة : هر چیز منحنی

فِی حَدِیثِ الصَّلَاةِ « لَا تَلَثَّمْ وَلَا تَحْتَفِزْ » أی لا تتضام فی سجودک 

 

( رکز )

رکز: (بکسر اول) صوت خفى (کمترین صدا)

قوله تعالى : ( أَوْ تَسْمَعُ لَهُمْ رِکْزاً ) [ 19 / 98 ] 

الرِّکْزُ : الصوت الخفی 

 الرِّکَازُ المال المدفون خاصة مما کنزه بنو آدم قبل الإسلام 

وَفِی الْخَبَرِ عَنْ رَسُولِ اللهِ صلى الله علیه وآله وَقَدْ سُئِلَ وَمَا الرِّکَازُ؟ فَقَالَ « الذَّهَبُ وَالْفِضَّةُ الَّذِی خَلَقَهُ اللهُ فِی الْأَرْضِ یَوْمَ خَلْقِهَا ».

 

( رزز )

« الرِّزُّ » بالکسر الصوت الخفی : صدا یا آواز مطلق ،صداى دور

و منه الْحَدِیثُ « لَا تَقْطَعِ الصَّلَاةَ الرُّعَافُ وَرِزٌّ فِی الْبَطْنِ ».

و الرِّزُّ  وجع فی البطن: دردی در درونش

وَفِی الْحَدِیثِ « أَنْتَ یَا عَلِیُ رِزُّ الْأَرْضِ»  أی عمادها

 

(فزز)

به معنی برانگیختن

 قوله تعالى : ( وَاسْتَفْزِزْ مَنِ اسْتَطَعْتَ مِنْهُمْ )

 وَفِی الْحَدِیثِ « أَنَّ قُلُوبَ الْجُهَّالِ تَسْتَفِزُّهَا الْأَطْمَاعُ ». أی تستخفها

 قعد مُسْتَفِزّاً : أی غیر مطمئن

الفَزُّ : الخفیف

 

 (نبز)

 بمعنی تداعوا  کسی را به ... خواندن

 قوله تعالى : ( وَلا تَنابَزُوا بِالْأَلْقابِ )

  منه حَدِیثُ الشِّیعَةِ « إِنَّا قَدْ نُبِزْنَا بِنَبْزٍ انْکَسَرَتْ لَهُ ظُهُورُنَا »

 النَّبْزُ : اللقب

 

(نشز)

بمعنی نافرمانی کردن

 قوله : ( وَاللَّاتِی تَخافُونَ نُشُوزَهُنَ   

  نَشَزَتِ المرأة: استعصت على زوجها وأبغضته.

  نَشَزَ بعلها : إذا ضربها وجفاها.

 نَشْزٍ: مکان مرتفع

  

(أسس)

بمعنی  بنیاد نهادن

 قوله تعالى : ( أَفَمَنْ أَسَّسَ بُنْیانَهُ عَلى تَقْوى مِنَ اللهِ )

 وَفِی الْحَدِیثِ : إِذَا قَامَ الْقَائِمُ رَدَّ الْبَیْتَ إِلَىإِسَاسِهِ وَرَدَّ مَسْجِدَ الرَّسُولِ إِلَىإِسَاسِهِ

 وَرَدَّ مَسْجِدَ الْکُوفَةِ إِلَىإِسَاسِهِ». 

  الْإِسَاسُ  جمع أُسٍ        الْأُسُ   بمعنی أصل البناء

  

 ( غمز )

بمعنی با چشم به یکدیگر اشاره کردن.

قوله تعالى : ( وَإِذا مَرُّوا بِهِمْ یَتَغامَزُونَ )   

وَفِی حَدِیثِ « وَکَانَ إِذَا أَرَادَ أَنْ یَسْجُدَ غَمَزَ رِجْلَیْهَا ».

ومنه : المَغْمُوزُ ،المَغَامِزُ، الغَمْزُ

 

۰ نظر ۲۳ دی ۹۴ ، ۰۸:۳۱
مدیریت حوزه
سه شنبه, ۲۲ دی ۱۳۹۴، ۰۸:۱۸ ق.ظ

معجم شماره 4

خلاصه صفحه1 تا 50 جلد پنجم مجمع البحرین

 

(بزغ )

بَزَغَتِ الشمس بُزُوغاً : طلعت. طلوع کردن، هنگام طلوع کردن

قوله تعالى : ( فَلَمَّا رَأَى الشَّمْسَ بازِغَةً ) [ 6 / 78 ] أی طالعة ، من قولهم بَزَغَتِ الشمس بُزُوغاً : طلعت.

ومثله ( فَلَمَّا رَأَى الْقَمَرَ بازِغاً ) [ 6 / 77 ].

ومنه بَزَغَ ناب البعیر : إذا طلع.

 

( بلغ )

بَالَغَ ، یُبَالِغُ ،مُبَالِغَةً وبَلَاغاً : إذا اجتهد فیه ولم یقصر.(زمانی که کوشش کنی و کوتاهی نکنی ، تبلیغ و رساندن، کسی که تبلیغ می کند ، بلوغ ، بَلاغ: تبلیغکننده)

 

قوله تعالى : ( هذا بَلاغٌ لِلنَّاسِ ) [ 14 / 52 ] أی : ذو بلاغ ، أی بیان ، وهذا إشارة إلى المذکور

قوله : ( اللهَ بالِغُ أَمْرِهِ ) [ 65 / 3] أی یبلغ ما یرید.

قوله : ( أَیْمانٌ عَلَیْنا بالِغَةٌ ) [ 68 / 39] أی مؤکدة.

قوله : ( فَإِذا بَلَغْنَ أَجَلَهُنَ) أی قرب بلوغ أجلهن

بُلِغَ الرجل بالضم : أی صار بَلِیغاً.

البَلِیغُ : من یبلغ بلسانه کنه ما فی ضمیره.

البُلْغَةُ بالضم : الکفایة وهو ما یکتفى به فی العیش.

تَبَلَّغَ بکذا : اکتفى به.

تَبَلَّغَت به العلة : اشتدت.

 

( دبغ )

دَبَغَ‏- دَبْغاً و دِبَاغاً و دِبَاغَةً. الجلدَ: پوست را نرم کرد و تَرى و بوى بد را از آن زدود یا دباغى کرد

دِبَاغ : ما یُدْبَغُ به ، ومنه قولهم « الجلد فی الدِّبَاغُ »

الدِّبَاغَةُ اسم الصنعة ، والدَّبْغَةُ المرة الواحدة.

 

( دمغ )

الدِّمَاغ‏- ج‏ أَدْمِغَة (ع ا): مغز سر

قوله تعالى : فَیَدْمَغُهُ [ 21 / 18 ] أی یکسره ، وأصله أن یصیب الدِّمَاغ بالضرب ، وهو مثل.

 

( روغ )

راغَ‏- رَوْغاً و رَوَغَاناً [روغ‏] الصیدُ: شکار باین سوى و آن سوى رفت،- الرجُلُ عن الطرِیق:آن مرد از راه برگشت و با مکر و حیله به این طرف و آن طرف رفت،- الى کذَا: بطور پنهانى به آن چیز تمایل کرد.

قوله تعالى : ( فَراغَ إِلى آلِهَتِهِمْ ) [ 37 / 91] أی مال إلیهم فی خفاء ، ولا یکون الرَّوْغُ إلا کذلک.( بطور پنهانى به آن چیز تمایل کرد.)

ومثله قوله : ( فَراغَ عَلَیْهِمْ ضَرْباً بِالْیَمِینِ ) [ 37 / 93] وقیل أقبل.

رَاغَ یَرُوغُ رَوْغاً ورَوَغَاناً : ذهب یمنة ویسرة فی سرعة خدیعة ، فهو لا یستقر فی جهة ، والرَّوَاغُ  اسم منه .

 

( زیغ )

زاغَ  یَزِیغُ  زَوْغاً: به بیراهه رفت،منحرف شد

الزَّیْغُ : الشک والحول والعدول عن الحق ، أهل الشرک.

الزَّیْغُ : المیل عن الحق ، ومنه قوله : ( فَلَمَّا زاغُوا أَزاغَ اللهُ قُلُوبَهُمْ ) [ 61 / 5] أی فلما مالوا عن الحق والطاعة أمال الله قلوبهم عن الإیمان والخیر.

« الزَّاغُ » نوع من الغربان یقال له الزرعی وغراب الزرع ، وهو غراب أسود صغیر وقد یکون محمر المنقار والرجلین ویقال له غراب الزیتون لأنه یأکله، وهو لطیف الشکل حسن المنظر ـ قاله فی حیاة الحیوان. (الزَّاغ‏- ج‏ زِیغَان‏:کلاغى است کوچک که پرهاى روى پشت و شکم آن سفید است)

 

( فرغ )

فَرِغَ   یَفْرَغُ   فُرُوغاً: فارغ شد از کار ، دست کشید از کار

قوله تعالى : ( وَأَصْبَحَ فُؤادُ أُمِّ مُوسى فارِغاً ) [ 28 / 10] أی خالیا من الصبر أو فارغا من الاهتمام به لأن الله تعالى أوعدها برده.( با بیصبرى .)

قوله تعالى :( أَفْرِغْ عَلَیْنا صَبْراً ) [ 2 / 250] أی اصبب.  (فرو ریز)

أَفْرَغْتُ الماء فی الإناء : صببته فیه. یقال أَفْرَغْتُ الإناء إِفْرَاغاً وفَرَّغْتُهُ تَفْرِیغاً : إذا قلبت ما فیه.

 

( أزف )

أَزفَ أَزَفاً و أُزُوفاً : نزدیک شد ؛ « ازَفَتِ السّاعةُ »: وقت نزدیک شد - الرجلُ : آن مرد شتافت)

قوله تعالى : أَزِفَتِ الْآزِفَةُ [ 53 / 57 ]  أی قربت القیامة ودنت ، سمیت بذلک لقربها ، لأن کل ما هو آت قریب.

یقال أَزِفَ شخوص فلان أَزَفاً من باب تعب وأُزُوفاً : أی قرب.

 

( ترف )

أَتْرَفَ  إِتْرافاً [ ترف ]: اصرار ورزیدن در ارتکاب گناه ،

قوله تعالى: أُتْرِفُوا 11 / 11 ] ] قوله : ( قالَ مُتْرَفُوها ) [ 34 / 34] أی الذین نعموا فی الدنیا بغیر طاعة الله.

المُتْرِفُ والمتنعم : المتوسع فی ملاذ الدنیا وشهواتها من التَّرَفُّه  وهی النعمة والتَّرَفُ التنعم ، والنعت ترف.

أَتْرَفَتْهُ النعمة : أطغته.

المُتْرِفُ : المتقلب فی لین العیش.) مُتْرَف : [ ترف ]: کسیکه در فراخ روزى باشد ، آنکه هر کارى بخواهد بکند و کسى او را منع نکند ، ستمگر و تجاوزگر )

 

( ثقف )

ثِقِیفمترادف ( الثَّقِف ): آنکه بسیار حاذق وصاحب فطنه و ذکاوت باشد / اسم منسوب آن ثقَفی می شود،

پیدا کردن. مصادف شدن، به معنى گرفتن و ظفر یافتن نیز آمده است

قوله تعالى : ( حَیْثُ ثَقِفْتُمُوهُمْ ) [ 2 / 191 ] أی وجدتموهم وظفرتم بهم ، من قولهم ثَقِفْتُ الرجل : إذا وجدته وظفرت به.

یَثْقَفُوکُمْ] 60 / 2  ] أی یظفروا بکم.(پیروز شدن برشما)

مسجد ثَقِیفٍ :أحد المساجد الملعونة فی الکوف

ثَقِفْتُ الشیء ثَقَفاً من باب تعب : أخذته.

ثَقِفْتُ الرجل فی الحراب : أدرکته.

الثِّقَافُ : ما تسوى به الرماح.

 

( حرف )

حَرَّفَ‏ یُحَرِّفُ تَحْرِیف تَحْرِیفاً َ: برگرداندن، تغییر دادن، قلب کردن / الحَرْف‏- مص،- ج‏ حِرَف‏: گوشه یا کنار یا لبه چیزى

قوله تعالى : ( یُحَرِّفُونَ الْکَلِمَ مِنْ بَعْدِ مَواضِعِهِ ) [ 4 / 46] أی یُحَرِّفُونَ کلام الله من بعد مواضعه ، أی من بعد أن فرض فروضه وأحل حلاله وحرم حرامه ،

قوله : ( إِلَّا مُتَحَرِّفاً لِقِتالٍ ) [ 8 / 16] التَّحَرُّفُ المیل إلى حَرْفٍ ، أی طرف ، وقیل یرید الکر بعد الفر وتغریر العدو.( میل به کناره گیری برای حمله مجدد)

الحِرْفَةُ و والحُرْفَةُ  ج‏ حِرَف‏ / المُحَارَفُ   و الاحْتِرَافِ اکتساب حرفه و تجارت

الحَرْف‏- ج‏ حُرُوف‏ و أَحْرُف‏: واحد حَرَوف التهجی ، وربما جاء للکلام التام

 

( حفف )

حَفَ یَحِفُ حُفُوفاً / حَفَّفَ‏- تَحْفِیفاً [حفّ‏] القومُ حوله و حَفَّفوه‏: آن قوم در اطراف او گرد آمدند،- او را احاطه کردند،- الرّجلُ: مال آن مرد کم شد و در سختى قرار گرفت./الحَفَف‏- اثر، نشان ، تنگدستى، بى چیزى

وحَفِیفُ الفرس : دوی جریه. وحَفِیفُ الشجر : دوی ورقه ، ومثله حفیف جناح الطیر

قوله تعالى : ( وَحَفَفْناهُما بِنَخْلٍ ) [ 18 / 32 ] أی أطفناهما من جوانبهما بنخل ، من حَفُّوا بالشیء : أطافوا به.

ومنه قوله : ( وَتَرَى الْمَلائِکَةَ حَافِّینَ مِنْ حَوْلِ الْعَرْشِ ) [ 39 / 75 ] أی مطیفین به مستدیرین علیه.

 

( حلف )

حَلَفَ یَحْلِفُ حَلْفاً  ، مَحْلُوفًا = قسم خوردن و حِلْفَةُ = عهد

حَلْف : سوگند ،  پیمان ، مترادف یمین = سوگند ، ج أَحْلَاف

حَلَفَ : حَلْفاً و حِلْفاً و حَلِفاً و مَحْلُوفاً و مَحْلُوفَةً و مَحْلُوفَاء باللّه : به خدا سوگند خورد ؛ « حَلَفَ یمیناً »: قسم خورد ، سوگند ادا کرد .

حَلَّفَ : تَحْلِیفاً هُ : او را وادار به سوگند خوردن کرد

قَوْلُهُ تَعَالَى : ( وَلا تُطِعْ کُلَ حَلَّافٍ مَهِینٍ ) [ 48 / 10 ] الحَلَّافُ ـ کَمَا ذَکَرَ بَعْضُ الْمُفَسِّرِینَ ـ هُوَ الثَّانِی ، حَلَفَ لِرَسُولِ اللهِ صلى الله علیه و اله أَنَّهُ لَا یَنْکُثُ عَهْداً ( هَمَّازٍ مَشَّاءٍ بِنَمِیمٍ ) قَالَ : کَانَ یَنُمُّ عَلَى رَسُولِ اللهِ صلى الله علیه واله وَ یَهْمِزُ بَیْنَ أَصْحَابِهِ

 

 ( خطف )

خَطِفَ یَخْطَفُخطف «خطفة» مصدر است به معنى ربودن ، ربودن و گریختن

خطف و اختطاف به سرعت اخذ کردن است. چون برق زدن به سرعت انجام مى‏گیرد لذا «یخطف» آمده است گوئى برق، چشم را می ‏رباید.

قوله تعالى : ( إِلَّا مَنْ خَطِفَ الْخَطْفَةَ ) [ 37 / 10 ] أی اختلس خلسة من کلام الملائکة.

والخطفة مثل تمرة المرة ، یقال خَطِفَهُ یَخْطَفُهُ من باب تعب : استلبه بسرعة ، و من باب ضرب لغة. قال الجوهری وهی لغة ردیة لا تکاد تعرف ، وقد قرأ بها یونس فی قوله ( یَخْطَفُ أَبْصارَهُمْ ) [ 2 / 20 ].

 

ومنه قوله : ( وَیُتَخَطَّفُ النَّاسُ مِنْ حَوْلِهِمْ ) [ 29 / 67 ].

و الخَطَّاف بالفتح هو الشیطان ، یَخْطَفُ السمع أی یسترقه.

وَ فِی الْحَدِیثِ « نَهَى رَسُولُ اللهِ صلى الله علیه واله عَنْ قَتْلِ الْخُطَّافِ ».

و الخُطَّافُ أیضا شبیه الکلاب من حدید ، والجمع خَطَاطِیفُ.

 

 

( حقف )

حقف(بر وزن حبر) تپّه مستطیل ریگ. پیچ و خم دار بودن ، جمع آن احقاف ،احقاف نامسرزمینی که مسکن قوم عاد بود که حضرت هود بر آنها مبعوث شد. در آن روزگار احقاف سرزمینى آباد و پرحاصل بوده اکنون جز بیابان خشک و غیر قابل سکونت است .

 

قوله تعالى : ( وَاذْکُرْ أَخا عادٍ إِذْ أَنْذَرَ قَوْمَهُ بِالْأَحْقافِ ) [ 46 / 21 ] هی جمع حِقْفٍ ، وهو الرمل المعوج کحمل وأحمال ، وقیل رمال مستطیلة بناحیة شجر ، وکانت عاد بین جبال مشرفة على البحر بالشجر من بلاد الیمن ، یقال حَقَفْتُ الشیء حُقُوفاً من باب قعد أعوج ومثله احْقَوْقَفَ الرمل والهلال.

 

( حیف )

 حَائِف : ج حُیَّف و حُیُف و حَافَة [ حیف ] : ستمگر ، ستمکار ؛- « حائِفُ الجَبَلِ »: دامنه یا پایین کوه .

حیف به معنى میل در حکم است که آن را حکم جور گویند.

فِی الْحَدِیثِ « إِنَّا مَعَاشِرَ الْأَنْبِیَاءِ لَا نَشْهَدُ عَلَى الْحَیْفِ ». یعنی على الظلم والجور ، کان یشهدوا على من یبخل بعض أولاده دون بعض أو على من یطلق لغیر السنة أو على الربا. ونحو ذلک.

والحَائِفُ فی حکمه : الجائر فیه.

وقد حَافَ یَحِیفُ : أی جار ، ومنه « الحَیْفُ فی الوصیة من الکبائر » وقد فسر بالوصیة بالثلث ، ولعله یرید المبالغة.

وَفِی الدُّعَاءِ « لَا یَطْمَعُ شَرِیفٌ فِی حَیْفِکَ ».

أی فی مهلک معه لشرفه.

 

( خشف )

قد تکرر فی الحدیث ذکر الخُشَّافِ هو بالشین قبل الفاء کرمان ، وهو الخطاف أعنی الطائر باللیل ، سمی به لضعف بصره ، والجمع خَشَاشِیفُ.

الخِشْفُ ولد الغزال ، والجمع خُشُوفٌ کحمل وحمول

الخَشْف‏- صدا، بانگ، تکان خوردن، حسّ پنهان، مترادف (الخُشْف) است، بچه‏ ى آهو بهنگام تولد.

 

۰ نظر ۲۲ دی ۹۴ ، ۰۸:۱۸
مدیریت حوزه
دوشنبه, ۲۱ دی ۱۳۹۴، ۰۷:۴۳ ق.ظ

معجم شماره 3

خلاصه صفحه1 تا 50 جلد سوم مجمع البحرین

 

( أدد )

إِدًّا : به معنی چیز زشت ، أی منکرا عظیما

قوله تعالى : ( لَقَدْ جِئْتُمْ شَیْئاً إِدًّا )

وَفِی حَدِیثِ عَلِیٍّ علیه السلام « رَأَیْتُ رَسُولَ اللهِ صلى الله علیه وآله فِی الْمَنَامِ فَقُلْتُ : مَا أَصَبْتُ مِنَ الْإِدَدِ وَالْأَوَدِ ».

( أمد )

به معنی وقت، زمان ، غایت

الأَمَدُ هو نهایة البلوغ، ومدة مجهولة

قوله تعالى : ( فَطالَ عَلَیْهِمُ الْأَمَدُ )

قوله : ( أَمَداً بَعِیداً ):أی مسافة واسعة

وَفِی حَدِیثِ وَصْفِهِ تَعَالَى « لَا أَمَدَ لِکَوْنِهِ وَلَا غَایَةَ لِبَقَائِهِ ».

 

( أود )

أوداً : کجی و خمیدگی  ، الأَوَدُبمعنی العوج (خمیدگى ، پیچیدگى)

قوله تعالى : ( وَلا یَؤُدُهُ حِفْظُهُما ) ، أی لا یثقله ویشق علیه

 

( أید )

معنی : قوت ، توانایی

قوله تعالى : ( وَأَیَّدْناهُ بِرُوحِ الْقُدُسِ )

ومنه « أَیَّدَکَ الله تَأْیِیداً، والفاعل مُؤَیِّدٌ

ورجل أَیِّدٌ بالتشدید : أی قوی

 

( برد )

به معنی : سرد کردن ، خنک شدن، سرما

بَرَدَ : بَرْداً : سرد شد 

والبَرْدُ : خلاف الحَرِّ. کما أن البُرُودَةَ

قوله تعالى : ( مِنْ جِبالٍ فِیها مِنْ بَرَدٍ )

قَوْلُهُ : ( لا یَذُوقُونَ فِیها بَرْداً وَلا شَراباً )

وَفِی الْحَدِیثِ :أَبْرِدُوا بِالصَّلَاةِ فَإِنَّ شِدَّةَ الْحَرِّ مِنْ فَوْحِ جَهَنَّمَ

وعیش بَارِدٌ : أی هنیء

و منه إِبْرَادُ، أَبْرِدْ، التَّبْرِیدِ، بُرْدَةُ،

 

البُرْدُ: بالضم فالسکون : ثوب مخطط

ومنه الْحَدِیثُ « الْکَفَنُ یَکُونُ بُرْداً، فَإِنْ لَمْ یَکُنْ بُرْداً فَاجْعَلْهُ کُلَّهُ قُطْناً

والبُرْدَةُ : کساء أسود مربع فیه صغر یکتسیه الأعراب

و « أبو بُرْدَةَ » من کنى الرجال

برید : زره , جوشن , زره دار کردن , ارسال سریع , نامه رسان ، عجله، پست کردن، اگهی، اعلان

« الْحُمَّى بَرِیدُ الْمَوْتِ (تب اعلان مرگ است)»

 

( بعد )

بعد : به معنی : دور

قوله تعالى : (باعِدْ بَیْنَ أَسْفارِنا )

و منه أَبْعَدَ، تَبَاعَدَ، بَاعِدْ،

والتَّبَاعُدُ : نقیض التَّقَارُبِ و  أَبْعَدْتُهُ والأَبْعَدُ خلاف الأَقْرَبِ و والبُعْدُ : المسافة، وبَعَّدَهُ بالتشدید بمعنى أَبْعَدَهُ (دور شد)

قوله : (بَعِدَتْ ثَمُودُ ) أی هلکت یقال بَعِدَ بالکسر یَبْعَدُ إذا هلک

وبَعُدَ یَبْعُدُ بالضم من البعد، قوله : ( ذلک رَجْعٌ بَعِیدٌ ، این بازگشت بسیار بعید است)

وبَعْد : خلاف قَبْل. قال تعالى : (لِلَّهِ الْأَمْرُ مِنْ قَبْلُ وَمِنْ بَعْدُ ، کلیه امور عالم از قبل از این و بعد از این همه به دست خداست)

 

( تأد )

التُّؤَدَةُ : متانت ، شکوه ، بردباری، أی من غیر استعجال

 

( ثرد )

ثَرِید : ج ثَرَائِد و ثَرُود ( ط ): نان و آبگوشت یا نان و خورش .تِرید

فِی حَدِیثِ الْأَطْعِمَةِ « مَا أَحَبُّ إِلَیَّ مِنَ الثَّرِیدِ »

و « بَارَکَ اللهُ لِأُمَّتِی فِی الثَّرْدِ وَالثَّرِیدِ ». (الثَّرْدِ: باران سبُک و آهسته )

( جحد )

 جَحَدَ : جَحْداً و جُحُوداً هُ : به آن چیز کافر شد ، او را تکذیب کرد 

قوله تعالى : ( وَجَحَدُوا بِها وَاسْتَیْقَنَتْها أَنْفُسُهُمْ )

 والجُحُودُ هو الإنکار مع العلم

  

( جدد )

جدد : تجدید کردن , نو کردن , تکرار کردن

جَدَّدَ : تَجْدِیداً الشی ءَ : آن چیز را نو کرد

قوله تعالى : (جَدُّ رَبِّنا ) أی عظمة ربنا،

والجَدُّ : أب الأب وأب الأم

و « الجِدُّ » بالکسر هو الاجتهاد خلاف التقصیر ( کوشش ، اجتهاد)، ومنه الْحَدِیثُ « إِذَا مَاتَ الْمَیِّتُ فَجِدَّ فِی جَهَازِهِ ...)

جِدّاً : أی نهایة ومبالغة ، وَفِی دُعَاءِ الِاسْتِسْقَاءِ « اسْقِنَا مَطَراً جِدّاً طَبَقاً ».

والجُدَّةُ بالضم : الطریق (نشان، علامت، راه و روش)

جَدَّدَ  (نبش قبر) وَفِی الْحَدِیثِ عَنْ أَمِیرِ الْمُؤْمِنِینَ علیه السلام « مَنْ جَدَّدَ قَبْراً أَوْ مَثَّلَ مِثَالاً فَقَدْ خَرَجَ مِنَ الْإِسْلَامِ ».

 

( جرد )

جَرَادُ: ملخ

قوله : ( فَأَرْسَلْنا عَلَیْهِمُ الطُّوفانَ وَالْجَرادَ )

قوله تعالى : ( یَخْرُجُونَ مِنَ الْأَجْداثِ کَأَنَّهُمْ جَرادٌ مُنْتَشِرٌ )

 

( جید )

جید به معنی گردن و جمع آن أَجْیَادٌ می باشد

قوله تعالى : ( فِی جِیدِها حَبْلٌ مِنْ مَسَدٍ ) أی فی عنقها حبل من لیف

و « الجَیَدُ » بالتحریک : طول العنق وحسنه

 

( حرد )

حرد : به معنی خشمگین « حَرِدَ على قومه »

قوله تعالى : ( وَغَدَوْا عَلى حَرْدٍ قادِرِینَ )

وحَرِدَ حَرَداً مثل غضب غضبا

وَمِنْ کَلَامِ الْحَقِّ فِیمَنْ یُظِلُّهُمُ اللهُ فِی ظِلِّ عَرْشِهِ « وَالَّذِینَ یَغْضَبُونَ لِمَحَارِمِی إِذَا اسْتُحِلَّتْ کَالنَّمِرِ إِذَا حَرِدَتْ ».

( حشد )

حشد : جمعیت، اجتماع، شلوغی أی جمع ، من قولهم « حَشَدْتُ القوم »

( حصد )

 حَصِید : آنچه از کشت که درو شده باشد

قوله تعالى : ( جَعَلْناهُمْ حَصِیداً خامِدِینَ )

قوله : ( مِنْها قائِمٌ وَحَصِیدٌ ) یعنی القرى التی هلکت

وَفِی الْحَدِیثِ « وَهَلْ یَکُبُّ النَّاسَ عَلَى مَنَاخِرِهِمْ إِلَّا حَصَائِدُ أَلْسِنَتِهِمْ »

  

( حفد )

حَافِد : جمع حَفَد و حَفَدة : خدمتگزار

قوله تعالى : ( جَعَلَ لَکُمْ مِنْ أَزْواجِکُمْ بَنِینَ وَحَفَدَةً )، الحَفَدَةُ بالتحریک جمع حَافِد مثل کافر وکفرة قیل هم الأعوان والخدم

قَوْلُهُ صلى الله علیه وآله « تُقْتَلُ حَفَدَتِی بِأَرْضِ خُرَاسَانَ ».یعنی علی بن موسى الرضا علیه السلام

والحَفِیدُ : صاحب المال. والمَحْفُودُ : المخدوم

( حید )

تحید :  متنفر و گریزان شد

قوله تعالى : ( ذلِکَ ما کُنْتَ مِنْهُ تَحِیدُ ) أی تنفر وتهرب

والحَائِدِینَ عن دین الله : العادلین

 

( ردد )

رَدَّ : پاسخ داد ، واکنش نشان داد ، جواب گفت ، رد کرد ( سخنی را )، اعتراض کرد ، برگرداند

قوله تعالى : ( فَإِنْ تَنازَعْتُمْ فِی شَیْءٍ فَرُدُّوهُ إِلَى اللهِ وَالرَّسُولِ )

وَفِی الْحَدِیثِ « لَا یَرُدُّ الْقَضَاءَ إِلَّا الدُّعَاءُ ».

قوله : ( فَرَدُّوا أَیْدِیَهُمْ فِی أَفْواهِهِمْ )

الرَّدُّ  بالمثل : مقابله به مثل

و منه واسْتَرَدَّهُ ، المُرْتَدُّ ، و « الرِّدَّةُ » بالکسر والتشدید : اسم من الِارْتِدَادِ

 

۰ نظر ۲۱ دی ۹۴ ، ۰۷:۴۳
مدیریت حوزه
يكشنبه, ۲۰ دی ۱۳۹۴، ۰۹:۱۹ ق.ظ

معجم شماره 2

خلاصه صفحه1 تا 50 جلد دوم - مجمع البحرین

 
(أبب)

الأبُّ: ما رعته الأَغْنَام (علف) - قوله تعالى: ( وَفاکِهَةً وَأَبًّا )

 

(أرب)

مَآرِبُ: مفردها « مَأْرِبَةٌ » (نیازمندی و احتیاج) - قوله تعالى: ( وَلِیَ فِیها مَآرِبُ أُخْرى ) أی حوائجُ

الإِرْب: العُضْوِ – ( السجود على سبعة أَرْآب ) أی أَعْضَاء

الإِرْبَة: الحاجة -  قوله تعالى ( غَیْرِ أُولِی الْإِرْبَةِ مِنَ الرِّجالِ ) أی النکاح

 

(ألب)

أَلَّبَ: جَمَعَ (جمع کرد)، ألّبَ علیه الناسُ: أَثارَهم وحَرَّضهم ضدّه (مردم را بر ضد او تحریک کرد) - فِی حَدِیثِ عَلِیٍّ (ع) : « وَا عَجَبَا لِطَلْحَةَ أَلَّبَ النَّاسَ عَلَى ابْنِ عَفَّانَ حَتَّى إِذَا قُتِلَ أَعْطَانِی صَفْقَتَهُ » أی جمع الناس

 

(أوب)

أَوَّبَ: سَبَّحَ (تسبیح گفت) - قوله تعالى ( یا جِبالُ أَوِّبِی مَعَهُ ) [34 / 10 ] أی سَبِّحِی

أَوَّابٌ: التائب - قوله تعالى: أَوَّابٌ ) أی رَجَّاع عن کل ما یکره الله إلى ما یُحِبُّ. و الْأَوَّابِینَ مثله

المَآبُ: المَرجِعُ (مکان یا زمان بازگشت) - قوله تعالى: ( اتَّخَذَ إِلى رَبِّهِ مَآباً ) أی عملا یرجع إلیه.

إِیابَ: رجوع (بازگشتن) - قوله تعالى: ( إِنَّ إِلَیْنا إِیابَهُمْ ) أی إلینا مرجعهم ومصیرهم بعد الموت. قَوْلُهُ : « إِنِّی بِإِیَابِکُمْ مِنَ الْمُؤْمِنِینَ » یرید بذلک الإقرار بالرجعة فی دولة القائم

أَیُّوبُ: مِن آبَ یَئُوبُ ، وهو أنه یرجع إلى العافیة والنعمة والأهل والمال والولد بعد البلاء کذا فی معانی الأخبار

 

(تبب)

تبَّ: خسر، هلک (زیان دید) - قوله تعالى : ( تَبَّتْ یَدا أَبِی لَهَبٍ وَتَبَ ) أی خَسِرَتْ یَدَا أَبِی لَهَبٍ وَخَسِرَ هُوَ.

تَتْبِیبٍ: نقصان وخسران (زیان) - قوله تعالى ( وَما زادُوهُمْ غَیْرَ تَتْبِیبٍ) یعنی کلما دعاهم إلى الهدى ازدادوا تکذیبا فزادت خسارتهم.

 

(ثوب)

ثَوَّبَ: جازا (جزا داد) - قوله تعالى: ( هَلْ ثُوِّبَ الْکُفَّارُ ) أی جوزوا بفعلهم.

أثاب: جازا (جزا داد) قوله تعالى: و أثابهم فتحا قریبا)

ثیابجمع ثَوْب وهو ما یلبسه الناس (لباس) - قوله تعالى: ( أَنْ یَضَعْنَ ثِیابَهُنَ ) یرید ما یلبس فوقالثیاب من الملاحف وغیرها.

مثابة: اسم مکان من ثابَ: بیت أو موضع أو ملجأ یُرجَع إلیه مرّةً بعد أخرى (محلی که مردم مرتب به آن رجوع می کنند.) - قوله تعالى: ( وَإِذْ جَعَلْنَا الْبَیْتَ مَثابَةً لِلنَّاسِ ) أی مرجعا لهم یَثُوبُون إلیه أی یرجعون إلیه فی حجتهم وعمرتهم فی کل عام

مثوبة: جزاء وثواب (پاداش) - قوله تعالی: ( لَمَثُوبَةٌ مِنْ عِنْدِ اللهِ خَیْرٌ لَوْ کانُوا یَعْلَمُونَ ) أی ثَوَابُ الله خیر مما هم فیه

ثوابالجزاء ویکون فی الخیر والشر ، والأول أکثر (جزا، اعم از خیر یا شر، ولی بیشتر موارد جزای خیر مراد است) - قوله تعالى: ( وَمَنْ یُرِدْ ثَوابَ الدُّنْیا نُؤْتِهِ مِنْها ) یعنی به الغنیمة فی الجهاد

 

(جنب)

جَنب: (پهلو، طرف) - قوله تعالی: ( وَإِذا مَسَّ الْإِنْسانَ الضُّرُّ دَعانا لِجَنْبِهِ )

جَنْبُ الله: طاعته عن الصدوق ، وأمره عن ابن عرفة ، وقربه وجواره عن الفراء. وَقَوْلُ عَلِیٍّ (ع): « أَنَا جَنْبُاللهِ » یأتی على المعانی کلها

الجُنُب: من أصابته نجاسة ، سمی جُنُباً لِاجْتِنَابِهِ مواضع الصلاة - قوله تعالى: ( وَإِنْ کُنْتُمْ جُنُباً فَاطَّهَّرُوا )

جَنَبَ: أبعَدَ (دور کرد) - قوله تعالی: ( وَاجْنُبْنِی وَبَنِیَّ أَنْ نَعْبُدَ الْأَصْنامَ ) أی نجنی

جَنَّبَ: أبعَدَ (دور کرد) - وَفِی الدُّعَاءِ « وَجَنِّبْنِی الْحَرَامَ »أی بعدنی عنه ونحنی.

۰ نظر ۲۰ دی ۹۴ ، ۰۹:۱۹
مدیریت حوزه
شنبه, ۱۹ دی ۱۳۹۴، ۰۸:۵۳ ق.ظ

معجم شماره 1

خلاصه صفحه1 تا 56 جلد اول- مجمع البحرین

 

 

( أتا )

آتی(با مد) بمعنی أعطی: آوردن.  ( وَآتُوا الزَّکاةَ) أی أعطوها

أتی بدون مدّ بمعنی جاء . قوله : ( أَتَیْنا طائِعِینَ) أی جئنا طائعین

و از این لغت: أتَى، یَأْتِی، أَتْیاً ، الإتْیَان والمُوَاتَاة (حسن المطاوعة والموافقة)

والْمَأْتِیُ : الآتِی . و منه قوله تعالى : ( کانَ وَعْدُهُ مَأْتِیًّا ). یکی از سه موضعی است که اسم مفعول در قرآن در معنای اسم فاعل آمده است.

 

( أدا )

بمعنی إیصال إلیه و قضاء: برآوردن .

قوله تعالى : ( وَأَداءٌ إِلَیْهِ بِإِحْسانٍ).

وَفِی حَدِیثِ الْمَیِّتِ مَعَ وُلْدِهِ : « نُؤَدِّیکَ إِلَى حُفْرَتِکَ ».أی نوصلک إلیها.

والأدَاة و الجمع أَدَوَات : آلة الحرب من سلاح و نحوه.

 

( أسا )

بمعنی حزِنَ :اندوهگین شد

قوله تعالى : ( فَلا تَأْسَ عَلَى الْقَوْمِ الْفاسِقِینَ ) أی لا تحزن

آسَى : أحزن، آسٍ: حزین   

وَفِی الْحَدِیثِ : « مُوَاسَاةُ الْإِخْوَانِ ».و هی مشارکتهم ومساهمتهم فی الرزق و المعاش : تعدیل ، برابری

و منه آسَى، أَسِیَ، أسًى، تَأَسَّیْتُ ، مُوَاسَاةُ، تَآسَوْا، أُسْوَةٌ ، آسِیَة

أُسْوَةٌ : هی بکسر الهمزة وضمّها  بمعنی القُدْوة : پیشوا، مقتدا

 

( أما )

الأَمَة : کنیز، خلاف الحُرة (آزاده)  

و الجمعُ « إمَاء » و « آم» و « إمْوَان»  و النسبة إلیها « أَمَوِیّ» بالفتح ، وتصغیره على « أُمَیَّة ».

 

و إمّا المشدّدة المکسورة ، هی بمنزلة « أ و »: (یا)  و از معانى آن شک و تردید یا مُخیّر کردن است .

و فی التنزیل : « انَّا هَدَیْنَاهُ السَّبِیلَ امّا شَاکِراً و إِمّا کفُوراً »

« جَاءَ إِمّا زَیْدٌ و إِمّا عَمروٌ » اگر ندانند کدامیک از آن دو آمده اند .

و « أَمَّا » المشددة المفتوحة ، هی لافتتاح الکلام ، ولا بد من الفاء فی جوابه ، تقول : « أَمَّا عبد الله فقائم » : در آغاز کلام می آید.

 

( أوا )

بمعنی أسکن و أنزل، ضَمَّ: جای دادن، سکنی گزیدن، ملحق کردن، در بر گرفتن

قوله : (آوى إِلَیْهِ أَخاهُ ) أی ضم إلیه أخاه بنیامین

جنات المأوى : نوع من الجنان.

وفِی الْحَدِیثِ : « مَنْ تَطَهَّرَ ثُمَ أَوَى إِلَى فِرَاشِهِ ».أی رجع وانضم إلیه

 إیوَاءً و المَأْوَى : المنزل

وَفِی حَدِیثٍ الدُّعَاءِ : « الْحَمْدُ لِلَّهِ الَّذِی کَفَانَا وَآوَانَا » أی ردنا إلى مأوى

و الإیواء (با مد) : العهد.

  

( بدأ )

بمعنی فَعَل ابتداء : آغاز کردن . قوله تعالى : ( کَما بَدَأْنا أَوَّلَ خَلْقٍ نُعِیدُهُ )

و الْبَدَاءُ فحقیقته فی اللغة : الظهور ، « أبْدَى الشیءَ » أظهره

و منه:  البَدَوِیُ ، بِداوة ، یَبْدُوَ ، البَدِیّ ، ابتداء

و البُدُو (على فُعُول)  : الظهور ، و منها لْحَدِیثُ : « نَهَى عَنْ بَیْعِ الثَّمَرَةِ قَبْلَ بُدُوِّ صَلَاحِهَا ».أی قبل ظهوره

 

( برأ )

بمعنی او را از عدم به وجود آورد  تعالى : ( هُوَ اللهُ الْخالِقُ الْبارِئُ الْمُصَوِّرُ ) قیل :الخَالِق المقدِّر لما یُوجِده

والبَارِئُ  : اسم من أسمائه تعالى ، و فسّر بالذی خَلقَ الخلقُ من غیر مثال

و منه: بَرَاءٌ، بَرِیئَةَ، یُبَارِی، بَرَاءَةَ ، اسْتِبْرَاءُ ، الْبُرَةُ

و الْبَارِیَّةُ: الحصیر الخشن (در فارسی: بوریا)

 

( بطأ )

بمعنی التأخر عن الأمر: کار را به تأخیر انداختن

قوله تعالى : ( وَإِنَّ مِنْکُمْ لَمَنْ لَیُبَطِّئَنَ )

و فی الخبر: « مَنْ بَطَّأَ بِهِ عَمَلُهُ لَمْ یَنْفَعْهُ نَسَبُهُ ».أی من أَخّرهُ

و « أَبْطَأَ الرجل » تأخر مجیئه، ضد أسرع

والْمُبَطِّئُونَ : المنافقون ، تثاقلوا وتخلفوا عن الجهاد

و منه أَبْطَأَ، بِطَاءً ، الْبَاطِیَةُ، َامْطِی

 

( بغا )

بمعنی طَلبَ : خواستن، طلب کردن

وبَغَیْتُ الشیء أَبْغِیهِ، بُغْیاً ، والاسم :الْبُغَاءُ

و قوله ( بَغْیاً أَنْ یُنَزِّلَ اللهُ ) أی طلبا أن ینزل الله.

و فِی الْحَدِیثِ : « أَلَا وَإِنَّ اللهَ یُحِبُ بُغَاةَ الْعِلْمِ». أی طلبته ، جمع « بَاغٍ» بمعنى طالب

و منه: الْبَاغِیَةُ ، بَغْیٍ ، الْبُغْیَةُ، بُغَایَةٌ

۰ نظر ۱۹ دی ۹۴ ، ۰۸:۵۳
مدیریت حوزه
شنبه, ۱۹ دی ۱۳۹۴، ۰۸:۴۸ ق.ظ

مقدمه علم لغت

در ادامه دروسی که در این حوزه مطالعه و مباحثه می شود، بعد از شناخت ساختار و هیأت کلمه (صرف) و شناخت جمله و نقش کلمات (نحو)، حال به بررسی ماده کلمه (لغت شناسی) می پردازیم.

هدف از پرداختن به این بخش، یادگیری این لغات یا بخاطر سپردن آنها نیست؛ بلکه هدف، آشنایی با لغات قرآن و حدیث و مهمتر، یادگیری استفاده از مرجع و مراجعه به کتاب لغت است.

 

 کتابی که مرجع لغت در این دروس خواهد بود، «مجمع البحرین» از عالم محدث فقیه شیعه، شیخ فخرالدین طریحى (1085-979 ه) است. این کتاب با توجه به بسیارى از منابع مهم و معتبر لغوى نگاشته شده است.

 

انشاالله بنا داریم شش جلد این کتاب شریف را بطور روزانه و بصورت تلخیص شده در این وبلاگ قرار دهیم.

 

۰ نظر ۱۹ دی ۹۴ ، ۰۸:۴۸
مدیریت حوزه
جمعه, ۱۸ دی ۱۳۹۴، ۰۹:۱۲ ق.ظ

حدیث شماره 97

سَأَلْتُ أَبَا عَبْدِ اَللَّهِ علیه السلام عَنْ رَجُلَیْنِ أَحَدُهُمَا فَقِیهٌ رَاوِیَةٌ لِلْحَدِیثِ وَ اَلْآخَرُ (عابدٌ) لَیْسَ لَهُ مِثْلُ رِوَایَتِهِ فَقَالَ اَلرَّاوِیَةُ لِلْحَدِیثِ اَلْمُتَفَقِّهُ فِی اَلدِّینِ أَفْضَلُ مِنْ أَلْفِ عَابِدٍ لاَ فِقْهَ لَهُ وَ لاَ رِوَایَةَ

بحار الأنوار ، ج 2 ، ص 145

 

سَأَلْتُ: فعل و فاعل

أَبَا: مفعول به و منصوب (اعراب نیابی)

عَبْدِ: مضاف الیه

اَللَّهِ: مضاف الیه

علیه السلام: جمله معترضه

عَنْ رَجُلَیْنِ: جار و مجرور متعلق به سألت

أَحَدُ: مبتدا و بدل جزء از کل برای رجلین

هُمَا: مضاف الیه و محلا مجرور

فَقِیهٌ: خبر

رَاوِیَةٌ: صفت برای فقیه؟

لِلْحَدِیثِ: جار و مجرور متعلق به راویه

 

وَ: حرف عطف

اَلْآخَرُ: مبتدا و بدل جزء از کل برای رجلین

عابدٌ: خبر و مرفوع

لَیْسَ لَهُ مِثْلُ رِوَایَتِهِ: جمله وصفیه برای عابد، محلا مرفوع

لَیْسَ: فعل ناقصه

لَهُ: خبر مقدم لیس، جار و مجرور متعلق به محذوف

مِثْلُ: اسم موخر لیس (دائم الاضافه)

رِوَایَتِهِ: مضاف الیه و مضاف الیه

 

فَ: حرف عطف

قَالَ: فعل و فاعل (الراویه تا آخر جمله مفعول به برای قال)

اَلرَّاوِیَةُ: مبتدا و مرفوع (صیغه مبالغه؟)

لِلْحَدِیثِ: جار و مجرور متعلق به الراویه

اَلْمُتَفَقِّهُ فِی اَلدِّینِ: جمله حالیه برای الراویه و محلا منصوب؟

اَلْمُتَفَقِّهُ: مبتدا و مرفوع؟

فِی اَلدِّینِ: خبر، جار و مجرور متعلق به المتفقه؟

أَفْضَلُ: خبر (برای الراویة) و مرفوع

مِنْ أَلْفِ: جار و مجرور متعلق به افضل

عَابِدٍ: تمییز از ذات

لاَ فِقْهَ لَهُ: جمله وصفیه برای عابد، محلا مجرور

لاَ رِوَایَةَ: جمله وصفیه برای عابد، محلا مجرور

 

لاَ: لای نفی جنس

فِقْهَ: اسم لای نفی جنس

لَهُ: خبر لای نفی جنس و محلا مرفوع

وَ: حرف عطف

لاَ: لای نفی جنس

رِوَایَةَ: اسم لای نفی جنس (خبر محذوف به قرینه)

   

 از اباعبدالله (امام صادق) علیه السلام درباره ی دو مردی پرسیدم که یکی از آنها فقیهی است که بسیار حدیث روایت می کند و دیگری عابدی است که مانند او روایت نمی کند، پس فرمود: یک راوی حدیث (بسیار روایت کننده) که دین را می فهمد، بهتر از هزار عابدی است که نه فهم دین دارد و نه اهل روایت کردن است.

(ارسالی از سمیه)

۴ نظر ۱۸ دی ۹۴ ، ۰۹:۱۲
مدیریت حوزه
پنجشنبه, ۱۷ دی ۱۳۹۴، ۱۰:۰۹ ق.ظ

حدیث شماره 96

در روایتى از امام جعفر صادق (علیه السلام ) آمده است :

اذا اﺗّﻬﻢَ المُوﻣِﻦُ اَﺧﺎهُ اﻧﻤﺎثَ اﻻِﯾﻤﺎنُ ﻣِﻦ ﻗَﻠﺒِﻪِ ﻛَﻤﺎ ﯾَﻨﻤَﺎثُ اﻟﻤَﻠﺢُ ﻓﻰ اﻟﻤﺎءِ.

کتاب مفاتیح الحیاة

 

اذا:حرف شرط

اﺗّﻬَﻢَ الموﻣﻦُ اﺧﺎهُ : جمله شرط

اﻧﻤﺎثَ اﻻﯾﻤﺎنُ ﻣﻦ ﻗﻠﺒِﻪِ: جزای شرط

اﺗّﻬَﻢَ:فعل

الموﻣﻦُ: فاعل و مرفوع

اﺧﺎهُ :مفعول به و منصوب – ه: مضاف الیه مجرور

اﻧﻤﺎثَ :فعل

اﻻﯾﻤﺎن :فاعل

ﻣﻦ ﻗﻠﺒﻪ :جار و مجرور متعلق به انماث

ﻛﻤﺎ :

ﯾَﻨﻤﺎثُ : فعل

اﻟﻤﻠﺢُ : فاعل و مرفوع

ﻓﻰ اﻟﻤﺎء : جار و مجرور متعلق به ینماث

 

امام صادق علیه السلام:

آن ﮔﺎه ﻛﻪ ﻣﺆﻣﻦ ﺑﻪ ﺑﺮادر ﻣﺆﻣﻨﺶ ﺗﻬﻤﺖ زﻧﺪ، اﯾﻤﺎن در دل او ذوب ﻣﻰ ﺷﻮد؛ ﻫﻤﺎن ﮔﻮﻧﻪ ﻛﻪ ﻧﻤﻚ در آب ذوب ﻣﻰ ﺷﻮد.

(ارسالی از حامد)

۳ نظر ۱۷ دی ۹۴ ، ۱۰:۰۹
مدیریت حوزه
چهارشنبه, ۱۶ دی ۱۳۹۴، ۰۶:۵۶ ق.ظ

حدیث شماره 95

امام على علیه السلام :
أیُّها النّاسُ ! الآنَ الآنَ ما دامَ الوَثاقُ مُطلَقا ، و السِّراجُ مُنیرا ، و بابُ التَّوبَةِ مَفتوحا، مِن قَبلِ أن یَجِفَّ القَلَمُ و تُطوَى الصُّحُفُ .
میزان الحکمة ج 4 / ص 540
  
أیُّها : ایّ: منادی نکره مقصوده مبنی بر ضم محلا منصوب ، ها:حرف زائد برای تنبیه
النّاسُ : بعد أیُّها چون جامد است عطف بیان ومرفوع
الآنَ الآنَ :مفعول فیه و تکرار برای تأکید
مادامَ :فعل ناقص
الوَثاقُ :اسم مادامَ ، مرفوع
مُطلَقا:خبر مادامَ ، منصوب
 
و :عطف ، عامل
السِّراجُ مُنیرا :( یا عطف جمله اسمیه به جمله فعلیه)
السِّراجُ :یا عطف به اسم مادام
مُنیرا: یا عطف به خبر مادام
و :عطف ، عامل
بابُ : عطف به اسم مادام
التَّوبَةِ :مضاف الیه مجرور
مَفتوحا: عطف به خبر مادام
مِن قَبلِ :جار و مجرور متعلق به أن یَجِفَّ
 
أن یَجِفَّ :أن ناصبه و مضارع منصوب که چون بعد از قبل که دائم الاضافه است آمده تأویل مصدر رفته و مضاف الیه قبل می شود و در اینصورت القَلَم هم مضاف الیه آن می شود (جَوفِ القلمِ)
القَلَمُ :فاعل یَجِفَّ ، مرفوع
و : عطف ، عامل
تُطوَى الصُّحُفُ:جمله مضاف الیه قَبلِ ؟؟
تُطوَى :مضارع مجهول
الصُّحُفُ :نائب فاعل تُطوَى
  

 

امیر المومنین علیه السلام:
اى مردم! اینک، اینک؛ تا که بندها باز است و چراغ فروزان و در توبه باز؛ پیش از آن که قلم از نوشتن اعمال باز ایستد و دفتر اعمال بسته شود.
(ارسالی از ریحانه)
۳ نظر ۱۶ دی ۹۴ ، ۰۶:۵۶
مدیریت حوزه
سه شنبه, ۱۵ دی ۱۳۹۴، ۰۹:۵۰ ق.ظ

حدیث شماره 94

عنه علیهِ السَّلام فی قولِه تَعالی :

اِنَّما اموالُکم و اَولادُکُم : و معنی ذلکَ أنَّهُ یَختبِرُهُم بالاموالِ و الاَولادِ لِیَتَبَیَّنَ السّاخِطَ لِرِزقِهِ و الرّاضی بِقِسمِهِ و اِن کانَ سُبحانَهُ أَعلَمَ بهِم من أنفُسِهِم و لکن لِتُظهِرَ الاَفعالُ الَّتی بِها یُستَحَقُّ الثَّوابُ و العِقابُ.

میزان الحکمه آیت الله ری شهری صفحه 43

 

عنه : جار و مجرور متعلق به محذوف

علیهِ السَّلام : جمله دعایی خالی از اعراب

فی قولِ : جار و مجرور متعلق به محذوف

ه : مضاف الیه و مجرور

تَعالی : جمله دعایی بدون اعراب برای ضمیر ه

اِنَّما : انَّ حرف ناصبه و مای کافه که ابتدای آن آمده انَّ را از عمل باز میدارد.

اموالُ : مبتدا و مرفوع

کم : مضاف الیه و محلا مجرور

و اَولادُکُم : به واو عطف مانند اموالکم

 

و معنی : مبتدا و مرفوع

ذلکَ : مضاف الیه و محلا مجرور

أنَّ : حرف مشبهه باالفعل

هُ : اسم انَّ محلا منصوب

یَختبِرُ : فعل مضارع و خبر انَّ و مرفوع

هُم : مفعول به و محلا منصوب

عنه : جار و مجرور متعلق به یَختبِر

بالاموالِ : جار و مجرور متعلق به یَختبِر

و : حرف ربط/عامل ومبنی

الاَولادِ : مجرور به حرف جر به واسطه واو عطف

لِ : حرف ناصبه

یَتَبَیَّنَ : فعل منصوب به ادات نصب

السّاخِطَ : مفعول به و منصوب

لِرِزقِ : جار و مجرور متعلق به یَتَبَیَّنَ

هِ : مضاف الیه و مجرور

 

و الرّاضی : به واو عطف (حرف عامل) مفعول به و منصوب

بِقِسمِهِ : مانند لقِسمِهِ

و اِن : واو حرف عطف/ حرف شرط؟ مبنی

کانَ : فعل ماضی مبنی مجزوم به اعراب محلی(درصورت شرط بودن)

سُبحانَهُ : جمله دعایی بدون اعراب برای هو و یا اسم ظاهر الله که در هر دو

حال مستتر هستند.

أَعلَمَ : خبر کان و منصوب

بهِم : جار و مجرور

من أنفُسِ : جار و مجرور

هِم : مضاف الیه و محلا مجرور

 

و لکن : حرف عطف

لِتُظهِرَ : فعل مجهول /منصوب به ادات نصب

الاَفعالُ : نایب فاعل و مرفوع به اعراب فاعل

الَّتی : اسم موصول

بِها : جار و مجرور (ضمیر مبنی و اعراب محلی) متعلق به لِتُظهِرَ

یُستَحَقُّ : فعل مضارع و مجهول و مرفوع

الثَّوابُ : نایب فاعل و مرفوع به تبعیت از اعراب فاعل

و العِقابُ : مانند بالا به واو عطف

  

و از او (امیرالمومنین) که سلام و درود خدا بر او باد درمورد سخن خداوند متعال که فرمود :

بدرستی که اموال و اولاد شما (وسیله) آزمون (شما)هستند... : و معنی آن این است که بدرستیکه او بندگان خود رابوسیله ثروت و اولاد می آزماید تا روشن شود چه کسی از روزی خود ناخشنود است و چه کسی به قسمت و بهره اش راضی. اگرچه خداوند سبحان بندگان را از خود آنان بهتر می شناسد اما (می آزماید) تا کردارهایی که بواسطه آنها ثواب و عقاب استحقاق پیدا می کند آشکار شوند.

(ارسالی از سید حسین)

۳ نظر ۱۵ دی ۹۴ ، ۰۹:۵۰
مدیریت حوزه
دوشنبه, ۱۴ دی ۱۳۹۴، ۰۷:۴۳ ق.ظ

حدیث شماره 93

قال امام حسن عسگری علیه السلام:

 ما مِن بَلیَّةٍ إلّا وَ لِلّهِ فیها نِعمَةٌ تُحیطُ بها

 تحف العقول صفحه 364

 

ما : مشبهة به لیس (مای حجازیة)

 مِن : حرف جر ، زائده

 بَلیَّةٍ : لفظا مجرور ، اسم ما و محلا مرفوع

 إلّا وَ لِلّهِ فیها نِعمَةٌ تُحیطُ بها: خبر ما و محلا منصوب

 إلّا : اداة حصر

 وَ : حرف زائد

 لِلّهِ : جار و مجرور متعلق به محذوف (یکون) ، خبر مقدم

 فیها : جار و مجرور متعلق به محذوف، مرجع ضمیر ها ، بلیة است

 نِعمَةٌ :مبتدأ موخر

 تُحیطُ : فعل و فاعل ضمیر مستتر هی که به نعمت باز می گردد

 بها: جار و مجرور متعلق به تحیط

 تُحیطُ بها: صفت برای نعمت است

 

امام حسن عسکری علیه السلام:

هیچ بلایی نیست مگر اینکه در آن نعمتی متعلق به خداوند است که آن (نعمت آن بلا) را در میان گرفته است.

(ارسالی از فائزه)

۰ نظر ۱۴ دی ۹۴ ، ۰۷:۴۳
مدیریت حوزه
يكشنبه, ۱۳ دی ۱۳۹۴، ۰۸:۳۸ ق.ظ

حدیث شماره 92

امام علی علیه السلام:

لِکُلِّ شَیءٍ وَجهٌ وَ وَجهُ دینِکم الصَّلاةُ؛

کافی(ط-الاسلامیه)،ج 3 ، ص270

 

لکل: جار و مجرور               

کل: مضاف           

شَیءٍ : مضاف الیه
لکل شَیءٍ : خبر مقدم
وجهٌ: مبتدای موخر                 

و: ربط
وجهُ: مبتدا- مصدر
دین: مضاف الیه-فاعل برای وجه -مضاف                 

کم: مضاف الیه
الصَّلاةُ: خبر

 

امام علی علیه السلام:
هر چیز دارای سیماست ، سیمای دین شما نماز است.

(ارسالی از مریم)

۱ نظر ۱۳ دی ۹۴ ، ۰۸:۳۸
مدیریت حوزه
شنبه, ۱۲ دی ۱۳۹۴، ۰۴:۱۰ ق.ظ

حدیث شماره 91

وَ قَالَ النَّبِیُّ صلی الله علیه و آله:‏

سَأَلْتُ جَبْرَائِیلَ علیه السلام فَقُلْتُ الْعُلَمَاءُ أَکْرَمُ عِنْدَ اللَّهِ أَمِ الشُّهَدَاءُ فَقَالَ الْعَالِمُ الْوَاحِدُ أَکْرَمُ عَلَى اللَّهِ مِنْ أَلْفِ شَهِیدٍ فَإِنَّ اقْتِدَاءَ الْعُلَمَاءِ بِالْأَنْبِیَاءِ وَ اقْتِدَاءَ الشُّهَدَاءِ بِالْعُلَمَاء

 

سَأَلْتُ : فعل و فاعل

جَبْرَائِیلَ : مفعول به و منصوب

ف: حرف عطف

قُلْتُ : فعل و فاعل

(الْعُلَمَاءُ أَکْرَمُ عِنْدَ اللَّهِ أَمِ الشُّهَدَاءُ): مفعول قلتُ محلا منصوب

الْعُلَمَاءُ : مبتدا و مرفوع

أَکْرَمُ : خبر و مرفوع

عِنْدَ اللَّهِ: ظرف + مضاف الیه متعلق به اکرم

أَمِ: عطف

الشُّهَدَاءُ : عطف به العلماء مبتدا و مرفوع (خبر محذوف است)

 

ف: عطف

قال: فعل و فاعل

از الْعَالِمُ تا آخر حدیث مفعول قال و محلا منصوب

الْعَالِمُ : مبتدا و مرفوع

الْوَاحِدُ : نعت برای الْعَالِمُ به تبعیت مرفوع

أَکْرَمُ : خبر ومرفوع

عَلَى اللَّهِ: جار و مجرور متعلق به أکرم

مِنْ أَلْفِ : جار و مجرور متعلق به أکرم

شَهِیدٍ : مضاف الیه و مجرور

 

ف: عطف

إِنَّ : حرف مشبه بالفعل

اقْتِدَاءَ : اسم إن و منصوب

الْعُلَمَاءِ : مضاف الیه و مجرور

بِالْأَنْبِیَاءِ : جار و مجرور متعلق به محذوف -خبر محلا مرفوع

و: عطف

اقْتِدَاءَ : اسم معطوف به إن و منصوب

الشُّهَدَاءِ: مضاف الیه و مجرور

بِالْعُلَمَاء:جار و مجرور متعلق به محذوف - خبر معطوف به إن محلا مرفوع

  

رسول خدا صلی الله علیه و آله:

از جبرائیل علیه السلام پرسیدم علما نزد خدا گرامی تر هستند یا شهدا؟ پس فرمود: یک عالِم گرامی تر از هزار شهید است. پس اقتداء علماء به پیامبران و اقتداء شهدا به علماء است.

۲ نظر ۱۲ دی ۹۴ ، ۰۴:۱۰
مدیریت حوزه
جمعه, ۱۱ دی ۱۳۹۴، ۰۸:۲۹ ق.ظ

حدیث شماره 90

قالَ أَبو عَبْدِ اللهِ علیه السّلام :

 إِنَّ قائِمَنا إِذا قامَ مَدَّ اللهُ عَزَّ وَجَلَّ لِشِیعَتِنا فِی أَسْماعِهِمْ وَ أَبْصارِهِمْ حَتّی لا یَکونَ بَیْنَهُمْ وَبَیْنَ الْقائِمِ بَرِیدٌ یُکلِّمُهُمْ فَیَسْمَعُونَ وَ یَنْظُرُونَ إِلَیْهِ وَهُوَ فِی مَکانِهِ.

 الکافی، ج 8، ص 240

 

إِنَّ: حرف مشبهه بالفعل، مبنی بر فتح

قائِمَنا: اسم إنّ و منصوب، نا مضاف الیه و محلا مجرور

إِذا قامَ ... بریدٌ: خبر إنّ و محلا منصوب

إِذا: ظرف زمان شرطیه، مفعول فیه و محلا منصوب،مبنی بر سکون

قامَ: فعل شرط و فاعل مستتر هو، جمله مضاف الیه (برای إذا و محلا مجرور)

جواب شرط : مَدَّ اللهُ عَزَّ وَجَلَّ لِشِیعَتِنا فِی أَسْماعِهِمْ وَ أَبْصارِهِمْ حَتّی لا یَکونَ بَیْنَهُمْ وَبَیْنَ الْقائِمِ بَرِیدٌ

مَدَّ: فعل

اللهُ: فاعل و مرفوع

عَزَّ وَجَلَّ: جمله معترضه

لِشِیعَتِنا: جار و مجرور (متعلق به مدّ) و ضمیر نا مضاف الیه و محلا مجرور

فِی أَسْماعِهِمْ: جار و مجرور (متعلق به مدّ) و ضمیر هِم مضاف الیه

وَ: حرف عطف

أَبْصارِهِمْ: معطوف به اسماع، هِم مضاف الیه و محلا مجرور

 

حَتّی: حرف جر، أن ناصبه در تقدیر دارد

لا یَکونَ: فعل ناقصه، مضارع منصوب منفی

بَیْنَ: خبر مقدم یکون و منصوب، هُمْ مضاف الیه

وَ: حرف عطف

بَیْنَ: معطوف به خبر یکون

الْقائِمِ: مضاف الیه و مجرور

بَرِیدٌ: اسم موخر یکون، مرفوع

یُکلِّمُهُمْ: فعل و فاعل، هم: مفعول به و محلا منصوب (کل جمله "یکلمهم" با همدیگر نقشی ندارد؟)

 

فَ: حرف عطف

یَسْمَعُونَ: فعل و فاعل

وَ: عطف

یَنْظُرُونَ: فعل و فاعل

إِلَیْهِ: جار و مجرور متعلق به ینظرون

وَ: حالیه

هُوَ فِی مَکانِهِ: جمله حالیه، محلا منصوب

هُوَ : مبتدا و محلا مرفوع

فِی مَکانِهِ: خبر، جار و مجرور (متعلق به محذوف) و ه مضاف الیه

   

امام صادق علیه السّلام فرمودند:
همانا آنگاه که قائم ما قیام کند، خداوند عز و جل نیروی شنوایی و بینایی شیعیان ما را می افزاید (تقویت می کند) تا آنجا که بین آنها و قائم فاصله ای نباشد، با آنها صحبت می کند، پس می شنوند و به او می نگرند در حالیکه که او (امام) در جایگاه خود است. 
(ارسالی از سمیه)

 

۳ نظر ۱۱ دی ۹۴ ، ۰۸:۲۹
مدیریت حوزه
پنجشنبه, ۱۰ دی ۱۳۹۴، ۰۹:۲۵ ق.ظ

حدیث شماره 89

اللَّهُمَّ إِنَّ مَغْفِرَتَکَ أَرْجَى مِنْ عَمَلِی وَ إِنَّ رَحْمَتَکَ أَوْسَعُ مِنْ ذَنْبِی‏

اللَّهُمَّ إِنْ کَانَ ذَنْبِی عِنْدَکَ عَظِیماً فَعَفْوُکَ أَعْظَمُ مِنْ ذَنْبِی‏

اللَّهُمَّ إِنْ لَمْ أَکُنْ أَهْلاً أَنْ أَبْلُغَ رَحْمَتَکَ فَرَحْمَتُکَ أَهْلٌ أَنْ تَبْلُغَنِی وَ تَسَعَنِی‏

لِأَنَّهَا وَسِعَتْ کُلَّ شَیْ‏ءٍ بِرَحْمَتِکَ یَا أَرْحَمَ الرَّاحِمِینَ‏

تعقیبات مشترکه نماز/مفاتیح الجنان

 

اللَّهُمَّ : منادای علم مبنی بر ضم (اللهُ) م مشدد بجای (یا)

إِنَّ :حرف مشبه بالفعل

مَغْفِرَتَکَ : اسم انّ منصوب – کَ مضاف الیه محلا مجرور(مبنی بر فتح)

أَرْجَى : خبر انّ مرفوع (اگر جمله " أَرْجَى مِنْ عَمَلِی" رو خبر بگیریم دیگه کلمه "ارجی" نقشی نداره پس خبر میشه "ارجی". درسته؟)

مِنْ عَمَلِی : جار مجرور متعلق به محذوف- یِ مضاف الیه

 

وَ : حرف عطف

إِنَّ :مثل قبل

رَحْمَتَکَ : اسم انّ منصوب – کَ مضاف الیه محلا مجرور(مبنی بر فتح)

أَوْسَعُ : خبر انّ مرفوع

مِنْ ذَنْبِی: جار مجرور متعلق به محذوف- یِ مضاف الیه

 

اللَّهُمَّ : منادای علم مبنی بر ضم (اللهُ) م مشدد بجای (یا)

إِنْ : حرف شرط

کَانَ ذَنْبِی عِنْدَکَ عَظِیماً :جمله شرط

عَفْوُکَ أَعْظَمُ مِنْ ذَنْبِی: جزای شرط محلا مجزوم‏

کَانَ :فعل شرط محلا مجزوم

ذَنْبِی :اسم کان محلا مرفوع- یِ مضاف الیه مجرور

عِنْدَکَ :جار و مجرور متعلق به کان

عَظِیماً :خبر کان منصوب

ف: اگر جزای شرط جمله اسمیه باشد "فَ" به اول آن اضافه میشود

َعَفْوُکَ :مبتدا مرفوع-کَ مضاف الیه

أَعْظَمُ :خبر مرفوع

مِنْ ذَنْبِی‏: مانند قبل

 

اللَّهُمَّ : منادای علم مبنی بر ضم (اللهُ) م مشدد بجای (یا)

إِنْ :حرف شرط

لَمْ أَکُنْ أَهْلاً أَنْ أَبْلُغَ رَحْمَتَکَ :جمله شرط

َرَحْمَتُکَ أَهْلٌ أَنْ تَبْلُغَنِی وَ تَسَعَنِی: جزای شرط مجلا مجزوم‏

لَمْ أَکُنْ :فعل شرط مجزوم (فعل جحد) و اسم آن انا مستتر

أَهْلا :خبر کان منصوب

أَنْ :ادات نصب

أَبْلُغَ : فعل مضارع منصوب و فاعل انا مستتر

رَحْمَتَکَ :مفعول به منصوب-کَ مضاف الیه محلا مجرور

 

ف:مانند قبل

َرَحْمَتُکَ :مبتدا مرفوع-کَ مضاف الیه محلا مجرور

أَهْلٌ :خبر مرفوع

أَنْ :ادات نصب

تَبْلُغَنِی :فعل و فاعل ضمیر مستتر هی- نی: مفعول به منصوب

وَ :حرف عطف

تَسَعَنِی:‏ فعل و فاعل ضمیر مستتر هی- نی: مفعول به منصوب

 

ل: لام تاکید

ِأَنَّهَا :حرف مشبه بالفعل و اسم آن محلا منصوب

وَسِعَتْ کُلَّ شَیْ: خبر انّ محلا مرفوع

وَسِعَتْ :فعل و فاعل ضمیر مستتر هی

کُلَّ :مفعول به منصوب

شَیْ‏ءٍ :مضاف الیه مجرور

بِرَحْمَتِکَ :جارو مجرور متعلق به محذوف- کَ مضاف الیه مجرور

یَا : حرف ندا

أَرْحَمَ ‏:منادا منصوب

الرَّاحِمِینَ: مضاف الیه مجرور

  

خدایا آمرزش تو امیدوار کننده تر از عمل من است و البته رحمت تو وسیعتر از گناه من است؛

خدایا اگر چه گناه من نزد تو بزرگ است اما عفو و بخشش تو بزرگتر از گناه من است؛

خدایا اگر من اهل این نیستم که به رحمتت برسم رحمت و لطف تو لایق است که به من برسد و مرا فراگیرد؛

زیرا رحمتت همه چیز عالم را فرا گرفته اى مهربان ترین مهربانان.

(ارسالی از سید حامد)

۳ نظر ۱۰ دی ۹۴ ، ۰۹:۲۵
مدیریت حوزه